مقاله اعلام حریق

fire detector

حریق و راههای کنترل آن

آتش

آتش عبارت از یک سری عملیات شیمیایی و اکسیداسیون سریع حرارت زای مواد قابل اشتعال است وقوع هر آتش نیاز به زمینه های فیزیکی و شیمیایی محل وقوع دارد. برای ایجاد یک آتش سوزی باید سه عامل حرارت ، ماده قابل سوخت و اکسیژن کافی در محل حضور داشته باشند تا یک مثلث کامل تشکیل دهند . حریق با کامل شدن مثلث حریق بوجود می آید.

آتش هنگامی وقوع می یابد که یک ماده به درجه حرارت بحرانی خو د برسد و ایجاد یک واکنش شیمیایی با اکسیژن

نماید .حاصل این واکنش، تولید دما، شعله، نور، دود، بخار آب، منواکسید کربن، دی اکسید کربن یا سایر موارد است.

مراحل تولید آتش به شرح ذیل است:

• مرحله ابتدایی: تشکیل دود غیر قابل رؤیت

• مرحله سوختن و دود کردن:  تشکیل دود قابل رویت اما بدون وجود شعله

• مرحله سوختن و شعله ور شدن:  ایجاد تشعشع نور و حرارت

• مرحله گرم کردن : انتشار انرژی حرارتی به اطراف

علل و شرایط بروز حریق

مهمترین عوامل عبارتند از :

۱-آتش گیری مستقیم: مانند نزدیک نمودن شعله به مواد سوختنی

۲-افزایش تدریجی دما: افزایش دما در یک توده زغال سنگ یا مواد آلی یا حیوانی که به تدریج دمای آنها در اثر فشار و فعل و انفعالات بالا رفته و شروع به سوختن می کند.

۳-واکنشهای شیمیایی : واکنشهایی نظیر ترکیب آب و اسید ، پتاسیم و آب ، فسفر با اکسیژن هوا و …..می تواند عامل شروع حریق باشد.

۴-اصطکاک : مالش بین دو جسم آتش گیر مانند دو قطعه چوب خشک و …..

دسته بندی انواع حریق

برای سهولت در پیشگیری و کنترل آتش سوزی ، حریق ها را برحسب ماهیت مواد سوختنی به دسته های مختلفی تقسیم بندی می‌کنند.

۱-طبقه A : مواد جامد و خشک که خاکستر به جا می گذارند مانند چوب و کاغذ و پلاستیک و …..

۲-طبقه B : مواد نفتی و مایعات قابل اشتعال

۳-طبقه C : گازها و مایعات یا مخلوطی از آن ها ، گاز مایع و گاز شوی

۴-طبقه D : ناشی از فلزات که سریعاً اکسید می شوند مانند منیزیوم ، پتاسیم و …..

۵-طبقه E : شامل حریق های الکتریکی

 

طبقه بندی نواحی مخاطره آمیز

نواحی کم خطر: موقعیت‌هایی که مجموع مواد قابل احتراق کلاس A یا اسباب و اثاثیه در آن مقدار کمی است . این نواحی می توانند شامل دفاتر کار یا کلاس آموزش و نظایر آن باشند . در این نواحی قسمت عمده مواد داخل آن غیر قابل احتراق هستند و یا به نحوی چیده شده اند که آتش نمی تواند به سرعت گسترش یابد . مقدار کمی از مواد اشتعال زای کلاس B مورد استفاده برای روغنکاری ماشین آلات و نظایر آن می توانند بطور ایمن در این نوع مکان ، نگهداری شوند.

نواحی عادی (با خطر متوسط ): موقعیتهایی که مجموع مواد قابل احتراق کلاس A و مواد اشتعال زای کلاس B موجود درآنها بیشتر از مقادیری است که در نواحی کم خطر پیش بینی شده است. این نواحی می تواند شامل دفاتر کار ، کلاسهای آموزش، کارگاهها، مراکز تحقیقاتی، پارکینگها ، انبار ذخیره مواد سوختی یا روغنی برای مصارف هفتگی و نظایر آن باشند.

نواحی پرخطر : به موقعیتهایی اتلاق می شود که مجموع مواد قابل اشتعال کلاس B مثل مخزن ذخیره سازی سوخت برای مصارف ماهانه دیزل ژنراتور اضطراری و یا انبار روغن و رنگ و میزان ذخیره آن محصولات بیشتر از مقدار مورد انتظار درنواحی عادی یا با خطر متوسط باشد . همچنین از نواحی دیگر پر خطر مربوط به مواد کلاس C تأسیسات الکتریکی مانند مراکز کلیدخانه (در صورت استفاده از کلیدهای روغنی ) و باتری خانه را می توان نام برد.

علل حریق

اطلاع از علل حریق می تواند به نوعی در جلوگیری از ایجاد شرایط وقوع حریق موثر باشد . عوامل ایجاد حریق می‌تواند به دودسته کلی زیر تقسیم گردند :

- عوامل غیر الکتریکی

- عوامل الکتریکی

منشاء غیر الکتریکی می تواند مواردی مانند بمباران هوایی دشمن، بی احتیاطی های پیش بینی نشده، خرابکاری و… باشد.

منشاء الکتریکی حریق بطور کلی از تنظیم نامناسب سیستم های حفاظتی، عدم عملکرد مدارات حفاظتی بهنگام وقوع خطا و تداوم خطا ناشی از نقص در مدارات حفاظت و یا تجهیزات جداکننده خطا (نظیر کلید قدرت و…(سرچشمه می گیرد . برخی از شایع ترین موارد حریق عبارتند از :

- در تجهیزاتی مانند ترانسفورماتورها ، راکتورها، خازنها، ترانسفورماتورهای اندازه گیری و برخی کلیدها که در آ نها از یک ماده عایق و خنک کننده چون روغن استفاده می شود، وقوع قوس به دلیل اضافه ولتاژها و یا ضعیف شدن خاصیت عایقی ماده حاصل می گردد. دمای بالای قوس باعث تجزیه روغن و تولید بخار روغن یا گاز می شود که می‌تواند در نهایت منجر به انفجار استیلنی یا هیدروژنی گردد. این انفجار باعث پرتاب قطعات به اطراف و اشتعال روغن می گردد.

- کابلها در صورتیکه در معرض اضافه جریان قرار گرفته و مدارات حفاظت به موقع عمل نکنند موجب افزایش دما و در نهایت شعله ورشدن غلاف هادیها)که اکثراً ازجنسPVC می‌باشند(خواهد شد. آتش سوزی در ساختمان کنترل، رله و اطاق دیزل ژنراتور اضطراری- آتش سوزی در انبار نگهداری تجهیزات، کابل، روغن، جعبه های چوبی و) … در صورت وجود در پست(

مرزهای نواحی آتش

پست ها می بایست به منظور محدود کردن پخش شدن آتش ، حفاظت از کارکنان و خرابی های وارده به پست به نواحی آتش جداگانه ای تقسیم گردند. نواحی آتش می بایست از یکدیگر بوسیله سد کننده های آتش  (این سدکننده ها از مواد غیر قابل اشتعال مانند بلوک های بتونی، آجر، ورقه های فولاد یا بتون مسلح و … تشکیل می‌شوند) جدا شوند.

تعیین مرزهای نواحی آتش به ملاحظات زیر بستگی دارد.

انواع و مقدار و چگالی و موقعیت مواد قابل احتراق

• موقعیت و ترکیب تجهیزات پست

• اهمیت و نتیجه از دست دادن تجهیزات پست

• موقعیت قرارگیری آشکارسازهای آتش و سیستمهای جلوگیری از آتش

علاوه بر موارد فوق، مرزهای نواحی آتش برای جداسازی های زیر انجام می گیرد :

• اتاق‌هایی که کابل کشی در آن صورت گرفته و گالری کابل ها از نواحی مجاور

• سالن کنترل از نواحی مجاور

• اتاقهایی که تجهیزات الکتریکی اصلی در آن متمرکز شده، همچون اتاق کلیدخانه از نواحی مجاور

• اتاق باتری خانه از نواحی مجاور

• کارگاه تعمیرات از نواحی مجاور

• انبارها از نواحی مجاور

• دیزل ژنراتورهای اضطراری از یکدیگر (در صورت وجود چند دیزل ژنراتور) و از نواحی مجاور

• ساختمانهای اداری از نواحی مجاور

• اتاقهای مخابراتی از نواحی مجاور

اگر یک ناحیه آتش بعنوان یک ساختمان جدا شده و منفصل تعریف شده باشد ، این ساختمان می بایست از دیگر ساختمان‌ها با یک فاصله مناسب جدا شود.

روشهای عمومی اطفاء حریق

اصولاً اگر بتوان یکی از اضلاع هرم حریق (حرارت ، اکسیژن ، ماده سوختنی) را کنترل و محدود نموده یا قطع کرد، حریق مهارمی‌شود:

الف) سردکردن که این عمل عمدتاً بوسیله آب انجام می گیرد. این روش برای حریق های دسته A مناسب می‌باشد.

ب) خفه کردن که پوشاندن روی آتش با موادی است که مانع رسیدن اکسیژن به محوطه آتش گردد.

ج) حذف ماده سوختنی : این روش در ابتدای بروز حریق امکانپذیر بوده و با قطع جریان ، جابه جا کردن مواد وجدا کردن منابعی که تاکنون حریق به آنها نرسیده می‌باشد.

مواد خاموش کننده آتش :

الف- مواد سرد کننده ( آب ، گاز co2 )

ب- مواد خفه کننده ( کف ,co2 خاک ، ماسه و شن )

ج- مواد رقیق کننده هوا(N2 و۲ co )

آب :

استفاده از آب برای کنترل حریق یکی از ساده ترین و در عین حال موثر ترین روشی است که تمام افراد با آن آشنا هستند همان اندازه که استفاده از آب می تواند در خاموش کردن آتش مفید باشد به همان اندازه هم می تواند در استفاده نابه جا ایجاد مخاطره و گسترش حریق یا خسارت نماید .

در آتش سوزی هایی که از خود خاکستر بر جا می گذارند (گروه A ) ماده اولیه برای اطفاءآب می باشد .

کف آتش نشانی :

کف بصورت محلول تهیه می گردد کف در هنگام استفاده ، با گسترش فراوانی که دارد می تواند روی حریق را پوشانده و مانع رسیدن اکسیژن و صعود گازهای ناشی از حریق گردد در حریق نوع B می توانیم از کف آتش نشانی استفاده کینم که باعث خفه کردن حریق می‌شود.

گاز دی اکسید کربن CO2 :

دی اکسید کربن گازی است غیرقابل احتراق ، بی بو ، غیر سمی و سنگین تر از هوا وعلاوه بر آن حاوی الکتریسته نیز نمی‌باشد . مکانیسم آن هنگام حریق به سه صورت است :

اول خفه کردن آتش با تشکیل یک لایه سنگین مقاوم در مقابل عبور هوا ، دوم رقیق کردن اکسیژن هوا در اطراف محوطه حریق و سوم سرد کرد ن آتش .

از دیگر خصوصیات گاز CO2 این است که باعث خسارت به مواد موجود در محیط حریق نمی شود . CO2 برای حریق های الکتریکی بسیار مناسب است زیرا به دلیل عدم هدایت برق و عدم وجود مواد باقی مانده باعث اتصال یا خرابی در سیستمهای حساس نمی گردد.

برای خاموش نمودن آتش ، تراکم CO2 در هوا متناسب با ماده در حال اشتعال است .

پودرهای خاموش کننده :

استفاده از پودر برخی از مواد شیمیائی که معمولاً دارای بنیان کربنات ، سولفات یا فسفات می باشند ، یکی از راههای متداول و ساده خاموش کردن آتش از طریق خفه کردن آن است این ترکیبات به راحتی جهت اطفاء انواع حریق های A,B,C بکار می روند ، به همین دلیل در استفاده های عمومی معمولا این ترکیب خاموش کننده توصیه می گردد. به این ترکیبات پودر شیمیایی گفته می شود . نام ذکر شده نباید با پودر خشک اشتباه گرفته شود زیرا پودر خشک دارای ترکیبات متفاوت و استفاده از آن برای اطفاء حریق فلزات می‌باشد. پودرهای شیمیایی تحت فشار ازت یا CO2 در سطح قاعده حریق بصورت جارویی پاشیده شده و در صورتی که فرد آموزش کافی دیده باشد به راحتی آتش را خاموش می کند.

پودر خشک :

این پودر برای خاموش کردن حریق فلزات قابل اشتعال مانند سدیم ، پتاسیم ، منیزیوم و مانند آن بکار می رود .

تجهیزات خاموش کننده

براساس شیوه اطفاءحریق ، گسترش حریق و نوع حریق تجهیزات متنوعی وجود دارند که انواع این تجهیزات شامل دو گروه عمده می‌باشند .

الف تجهیزات متحرک

ب- تجهیزات ثابت

تجهیزات متحرک :

۱-وسایل ساده مانند شن ، سطل آب ، پتوی خیس و …….

۲-خاموش کننده های دستی با حداکثر ظرفیت ۱۴ کیلوگرم یا ۱۴ لیتر خاموش کننده در انواع مختلف

۳-خاموش کننده چرخدار ( تا ظرفیت ۹۰ کیلوگرم )

۴-خاموش کننده های بزرگ خودرویی

تجهیزات ثابت :

۱-جعبه اطفاء حریق ( شلنگ با آب تحت فشار )

۲- شبکه ثابت خاموش کننده مبتنی بر آب ، co2 ، پودر

۳- شیرهای برداشت آب آتش نشانی

خاموش کننده های دستی :

فراگیر ترین وسیله خاموش کننده شامل این دسته می باشد و این دستگاههای ساده و ارزان و در دسترس می باشند ، نیاز به آموزش پیچیده ندارند و در اطفاء حریق های کوچک یا شروع حریق‌های بزرگ کاملاً مناسب هستند .

تمام خاموش کننده های دستی به طور قرار دادی باید دارای مشخصاتی باشند تا تشخیص و استفاده از آنها برای افراد به راحتی صورت گرفته و در کوتاه ترین زمان ممکن آتش سوزی مهار گردد.

ظرفیت خاموش کننده :

حداکثر ظرفیت ماده خاموش کننده در نوع دستی ۱۴ کیلوگرم یا ۱۴ لیتر است بطوریکه یک نفر به راحتی قادر به حمل و استفاده از آن باشد . خاموش کننده های دستی به طبقات زیر تقسیم می شوند :

الف خاموش کننده های محتوی آب

ب- خاموش کننده های محتوی کف

ج خاموش کنننده های محتوی پودر شیمیایی

د- خاموش کننده های محتوی گاز co2

سیستمهای اعلام حریق

این سیستم‌ها به دو صورت دستی و اتوماتیک بکار گرفته میشوند هدف از بکار گیری این سیستم حفظ جان انسانها و حفاظت از اموال و سرمایه ها می‌باشد. برای حفظ جان انسانها لازم است اعلام حریق به صورت سمعی و بصری انجام گردد ، بطوریکه کلیه افرادی که در معرض خطر آتش سوزی هستند با اطمینان کامل از وقوع آتش مطلع شده و زمان کافی برای تخلیه ساختمان و خروج از منطقه خطر را داشته باشند .البته اخیراً  سیستم جدیدی که بوسیله تحریک حس بویایی اعلام خطر می‌نماید ساخته شده است تا افراد کم شنوا هم بتوانند از وجود حریق مطلع شده و جان خود را نجات دهند. در این سیستم نقش اصلی بعهده آشکارسازهای اتوماتیک (شامل حرارتی و دودی و…) می‌باشد و متناسب با بخشهای مختلف ، تعداد و نوع آشکارسازهای متفاوت خواهد بود.

 تعاریف:

 Detector: آشکارساز

 Point Manual Call: شستی اعلام خطر

Alarm Fire: آژیر اعلام خطر

Zone: به معنی منطقه، قسمت، قسمت بندی یا بخش بندی می باشد.

 Zone Fire :( منطقه آشکارسازی حریق)

بهترین وموثرترین راه برای محدود کردن حریق در ساختمان تقسیم آن به قسمتهای کوچکتر می باشد.

Zone Detection (بخش آشکارسازی حریق): به منطقه ای گفته می شود که در آن سیستم آشکارسازی آتش نصب می‌گردد.

Zone Alarm (بخش اعلام حریق): به بخشی گفته می شود که در آن سیستم اعلام حریق نصب می گردد

محل نصب تابلوهای مربوطه به جغرافیای ساختمان، محل های فرار، محل های امن و آخرین نقطه ی احتمال سرایت حریق بستگی دارد.

  انواع سیستم های آشکارسازی و اعلام حریق:

سیستم های آشکارسازی و اعلام حریق را میتوان به دو دسته کلی تقسیم نمود

 ۱- سیستم اعلام حریق دستی (System Manually Fire Alarm):

در این سیستم شستی های اعلام حریق (MCP) و آژیر در نقاط مورد نظر نصب و توسط یک زون مشترک یا مستقل به منبع تغذیه متصل می گردد. در حالت عادی شستی ها باز بوده و جریان از مدار عبور نمی نماید.در صورتیکه یکی از شاسی ها بسته شود ، جریان مدار برقرار گردیده وکلیه آژیرها به صدا در خواهد آمد. در یک نوع مدار هر شستی فقط آژیر یا آژیرهای مربوط به مدار خودش را بصدا در می آورد.

۲- سیستم اتوماتیک مرکزی(System Automatic Fire Alarm):

این سیستم علاوه بر شستی و آژیردارای آشکارسازهای اتوماتیک مختلف و همچنین یک تابلو کنترل مرکزی میباشد که علاوه بر اعلام دستی، امکان اعلام اتوماتیک ( در اثر احساس حرارت ، دود ، شعله و …. ناشی از حریق ) و همچنین نشان دادن طبقه و قسمت یا حتی فضایی که آتش سوزی در آن محل شروع شده است در آن وجود دارد ، در واقع یک سیستم هوشمند به کمک یک میکرو پروسسور کلیه فضاهای مورد نظر را بصورت دائمی کنترل و حفاظت می نماید. این سیستم نقش مهمی در جلو گیری از وقوع و توسعه حریق دارد.

سیستمهای اعلام حریق اتوماتیک:

این سیستم ها به دو دسته زیر تقسیم میگردند:

۱-  سیستم اعلام حریق متعارف (معمولی) (Conventional)

 در این سیستم  ساختمان به چند منطقه (زون) آتش تقسیم میشود . هر منطقه(Zone)  که مشتمل بر آشکارسازها ، شستی ها ، و آژیرها میباشد دارای مدار اعلام حریق مستقل است بمحض شروع آتش در یک منطقه از ساختمان ابتدا آژیرهای همان منطقه بصورت دستی یا اتوماتیک بصدا در می آید و در صورتیکه سیگنال توسط اپراتور یا نگهبان قطع نشود آژیر سایر منطقه ها بصدا در خواهد آمد.

۲- سیستم با قابلیت آدرس دهی ( Addressable )

  در این سیستم تمام عناصر بکار گرفته شده از قبیل آشکارسازها، شستی ها، آژیر و تکرار کننده ها توسط یک کد و یا آدرس مشخص می‌‌شوند و مرکز کنترل ، اتاق یا محل مورد نظر را با همان کد و یا آدرس شناسایی می‌نماید. ملاحظه می‌شود که در این سیستم ، نقطه ای که آتش سوزی از آنجا شروع گردیده بسیار سریع شناسایی شده و در نتیجه اقدامات لازم با سرعت کافی انجام خواهد شد. با توجه به مطالب مورد اشاره سیستم با قابلیت آدرس دهی کیفیت فنی بالاتری دارد.

در این سیستم تمامی عناصر روی یک یا چند حلقه (Loop) بسته به تعداد عناصر قرار خواهند گرفت تعداد عناصر قابل قبول در یک حلقه در سیستمهای مختلف متفاوت است ولی بطور متوسط ظرفیت هر حلقه حدود ۱۰۰ عنصر با پوشش دهی ده هزار متر مربع می باشد.در ساختمانهای بزرگ یافتن محل حریق به سادگی میسر نیست لذا بایستی ساختمان را منطقه بندی (zone) بندی نمود.

 منطقه بندی ساختمان

 

1- سهولت شناسایی منطقه

۲-  قابلیت دسترسی

۳- ابعاد فضا

۴- دیوار ها و سایر عوامل جدا کننده

۵- امکان تمرکز نیروها در منطقه مورد نظر


مقررات منطقه بندی

۱- منطقه مورد نظر نباید از دیوار وعوامل جداکننده تجاو نماید.

۲- مساحت منطقه نباید از ۲۰۰۰ متر مربع بیشتر باشد.

۳- هر منطقه بایستی فقط یک طبقه را در بر گیرد.

اجزاء سیستم اعلام حریق اتوماتیک و معمولی

۱-شستی اعلام

شستی اعلام با قابلیت پاسخ گوئی در زمانی کمتراز یک ثانیه، در راهروها و دربهای خروجی، قسمت های ورودی و محل اجتماعات نصب شده که با شکسته شدن شیشه مخصوص پیامی به مرکز کنترل اعلام حریق ارسال و از آن پس، عملیات برنامه ریزی شده، به اجرا درخواهد آمد.

محل مناسب نصب شستی :

 ۱-حداکثر فاصله برای رسیدن به شستی از ۳۰ متر بیشتر نباشد.

۲-شستی در ارتفاع ۱۴۰ سانتی متر از کف تمام شده و درنقطه ای کاملاً روشن و قابل دسترس و حتی الامکان در محل تقاطع مسیرهای خروج نصب شود.

۳-شستی باید بصورت روکار یا نیمه تو کار و متضاد با رنگ محل (قرمز) نصب گردد به طوریکه از فاصله دور قابل مشاهده باشد.

۴- شستی ها در ورودی راه پله ها و معابر خروج اضطراری می توانند در منطقه (زون) جداگانه، یا هر یک در مدار همان طبقه قرار گیرند.

۲-وسایل هشدار دهنده :

جهت آگاهی ساکنین ساختمانها از وقوع حریق تجهیزات هشدار دهنده حریق در بخش های مختلف ساختمان نصب می شوند که به دو شکل سمعی و بصری می باشند.

الف – وسایل سمعی (آژیرهاو زنگها ) باید مشخصات ذیل را داشته باشند:

۱-ردیف فرکانس : ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ هرتز

۲- حداقل سطح صوت : ۶۵ دسیبل یا ۵ دسیبل بیشتر از حداکثر همهمه موجود در فضا باشد.

۳ – در اتاق خوابها در محل تخت خواب حداقل ۷۵ دسیبل صوت ایجاد نماید.

انواع وسایل هشداردهنده سمعی:

۱-    بیزر با صدای ضعیف جهت آگاهی از نقص در سیستم و یا قطع مدار و باز شدن آشکارسازها، این صدا از درون تابلو کنترل حریق شنیده میشود.

۲-  زنگ با صدای متوسط

۳-سیرن یا آژیر ( با چرخش پروانه ای توسط موتور الکتریکی صدا تولید می شود )

۴-آژیر الکتریکی: با تنوع در سطح صوت و فرکانس و تن صدا.

انتخاب یکی از چند هشدار دهنده های فوق بستگی به عوامل زیر دارد :

۱) صدای هشدار دهنده باید بالاتر از همهمه موجود در فضا و کاملا قابل شنیدن باشد.

 ۲) نوع هشدار دهنده باید متناسب با فضا و ساکنین در نظر گرفته شود.

۳) تن صدای هشدار دهنده اعلام حریق باید متمایز از صدای دیگر وسایل هشداری باشد.

۴) سروصدای هشدار دهنده باید متناسب با موقعیت کاربری و قابل شنیدن باشد.

ب – کاربرد وسایل هشدار دهنده بصری ، چراغهای نشانگر و چراغ چشمک زن

 ۱) در فضاهایی که صدای بلند زنگ موجب ناراحتی شدید افراد خواهد شد یا افراد ناشنوا حضور دارند یا تردد دارند لازم است هشدار دهنده بصری مناسب نصب گردد.

۲)چراغهای نشانگر برای یافتن سریع مکان حریق زده

۳) برای پیدا کردن سریع مکان حریق زده از چراغهای چشمک زن یا نشانگر با نصب در کنار یا بالای درب ورودی مکان استفاده میشود .

نوع عملکرد وسایل هشدار دهنده سمعی و بصری حریق:

۱) هشدار عمومی: در این حالت کلیه آژیرهای موجود در ساختمان همزمان به صدا در می آیند.

۲) هشدار منطقه ای: در این حالت آژیر فقط در منطقه حریق زده به صدا در می آید.

۳) هشدار مرحله ای: در این حالت سیستم هشدار دهنده ابتدا در محل تجمع افراد مسئول به مدت معین (حداکثر ۲ دقیقه)  بصدا در خواهد آمد و سپس آژیر در کلیه قسمتها شنیده خواهد شد.

تجهیزات و وسایل اعلام حریق

تجهیزات و وسایل اعلام واطفا حریقی بمنظور پیشگیری وحفاظت از حریق وجوددارند  که بشرح ذیل می باشند :

۱-سیستم اعلام خطر اتوماتیک مانند سنسورهای حرارتی یا گازی که به محض مشاهده حرارت یا گاز مخاطره آمیز عمل

می نمایند ومراکز آتش نشانی راباخبر می نمایند ویا درصورت بروز آتش سوزی به طوراتوماتیک به اطفاء حریق می پردازند.

۲-سیستمهای اطفای حریق اتوماتیک یا دستی که درصورت بروز خطر عمل می کنند .

۳- آلارم سیستم یا سیستم اعلام خطر اتوماتیک یا دستی که وضعیت را بمراکز مربوطه خبر می دهد .

۴-نصب فایر باکس وهایدارنت وخاموش کنندهای مناسب در محلهای مورد نظر

۵-ایجاد ایستگاه آتش نشانی با وسایل موتوری وچرخدار با پرسنل آموزش دیده

۶-تهیه وتدارک وسائل حفاظتی مقابله با حریق ووسائل نجات وطریقه کاربردآنها

۷-نصب علائم هشداردهنده وبازدارنده بمنظور پیشگیری از حوادث

۸-تهیه وتدوین دستوالعمل‌ها وآئین نامه های مناسب با وضعیت محل آموزش افراد دررابطه با اقدام بموقع در هنگام بروز حوادث واجرای دقیق مقررات وهماهنگی لازم بین پرسنل درمواقع اضطراری

۹-بازرسی های مرتب ودوره ای وپیشگیری کلیه موارد یاد شده توسط افراد مسئول ودوره دیده وگزارش موارد مشکوک به سرپرست ومدیران مربوطه

موا د خاموش کننده مانند آب ،کف گاز co2 پودرهای شمیایی وهالوژن‌ها

۱-آب بهترین ماده خاموش کننده برای آتش های نوع a می باشد که با خاصیت خنک کننده گی فوق العاده باعث اطفا ء حریق می‌شود

۲-کف آتش نشانی یا (فم ) که درمورد حریقهای نوع b بکار میرود وپوشش مناسبی بمنظور خفه کردن حریق می باشد .

۳-گاز co2 که بیشتر درمورد حریق نوع c که منشا، الکتریکی دارد بکار میرود چون عایق الکتریسته می باشد وبعلت سنگینی جای اکسیژن را می‌گیرد که باعث خفه شدن حریق می شود .

۴-پودرهای شیمیائی که برای مقابله سریع با حریق نوع b و c و d مناسب می باشد وبسرعت حریق را مهار می کند.

۵-هالوژن ها که بیشتر در سیستمهای اتوماتیک اطفا، حریق مصرف می شوند وبرای حریقهای c و d مناسب می باشد.

تذکر مهم: گازهای هالوژن فوق العاده سمی می باشند که درموقع کاربرد آن بایستی حتما ًاز ماسک تنفسی استفاده شود .

تجهیزات و وسایل اعلام خطر

کلیه کارگاهها که فعالیت آنها امکان مخاطرات شدید یا نسبتاً مهم آتش سوزی دارد باید مجهز به وسایل اعلام وقوع حریق (آژیر ) باشند این وسایل باید متعدد بوده واعلام خطر در هرقست از ساختمان کارگاه که بصدا در می آید برای کلیه اشخاصی که درساختمان هستند بطور وضوح قابل استماع باشد .

انواع دتکتورها (آشکار سازها )

دتکتورها وسایل الکترونیکی هستند که در شکل ها و طرح ها ی مختلف و معمولا به رنگ سفید توسط کارخانه های سازنده ارائه می شوند و در محلهای مناسب ساختمان مانند آشپزخانه – موتورخانه – اتاق بایگانی – راهروها – اتاق ها منزل – اتاق ها ی کنفرانس به صورت سقفی یا دیواری روی پایه های مخصوص نصب می شوند و وظیفه آنها تشخیص حریق و اعلام آن به مرکز کنترل میباشد. تغذیه دتکتورها معمولا با ولتاژ ۲۴ ولت DC صورت می گیرد ولی دتکتورها یی وجود دارند که از ولتاژ های ۱۲ و ۴۸ ولت DC و یا AC 220 ولت تغذیه می شوند. جریان عبوری از آن ها در حالت عادی چند ده میلی آمپر است و در مواقع بروز حریق افزایش می یابد. بسته به اینکه دتکتورها از کدام اثر آتش برای تشخیص استفاده می کند در انواع گوناگونی به صورت زیر ساخته می شوند :

۱- دتکتور دودی    ۲- دتکتور حرارتی   ۳- دتکتور شعله ای

در حقیقت هدف از آشکارسازهای اتوماتیک، شناسایی آتش با حس کردن یک یا ترکیبی از مراحل فوق و تبدیل آن به

سیگنال‌ های الکتریکی و ایجاد آلارم است.

آشکارسازها به انواع مختلفی تقسیم می شوند که انواع عمده آن آشکارسازهای حرارتی، دودی ، ماوراء بنفش، مادون قرمز و آشکارساز شعاع نور می باشد .در جدول شماره ۱ مقایسه انواع آشکارسازها و خواص و ویژگیهای هریک ذکر شده است . از آنجا که در پست های فشارقوی عمدتاً از سه نوع آشکارساز دودی، شعله ای و حرارتی استفاده می شود عمده بحث روی این آشکارسازها خواهد بود.

جدول مقایسه آشکارسازهای مرسوم

           ویژگی‌ها

نوع‌آشکارساز

مزایا

معایب

کاربرد

مقاومت حیطی

آشکارساز ماوراء بنفش

(آشکارساز شعله)

-پاسخ سریع

-پوشش وسیع

-عدم تأثیر از باد

-نیاز به خط مستقیم دید

-تشعشعات ماورای بنفش توسط دود غلیظ جذب می‌گردد

-در مناطق عمومی که شعله از نشانه‌های اصلی بروز آتش می‌باشد.

-نواحی باز

-خیلی خوب عدم تأثیرپذیری از باد و باران و غیره

-اگر حساسیت آن از ۲۸۰۰ آنگستروم کمتر باشد ا ز نور خورشید تأثیر می‌گیرد.

آشکارساز مادون قرمز

(آشکارساز شعله)

-پاسخ سریع

-پوشش وسیع

-عدم تأثیر از باد

-عدم جذب دود

-نیاز به خط مستقیم دید

-تشعشعات خورشیدی و ماشین آلات گرم با ارتعاش بالا ممکن است موجب آشکارسازی اشتباه شود.

-همانند UV (ماورای بنفش) اما برای محیط باز و مناطقی که ماشین آلات با ارتعاش بالا کار می‌کنند توصیه نمی‌شود.

-خیلی خوب عدم تأثیرپذیری از باد و باران و غیره

تأثیر پذیری از نور خورشید

آشکارساز حرارت

-قابل اطمینان

-پاسخ نسبتاً آهسته

-در مناطق عمومی که شرایط برای آشکارسازی دود میسر نمی‌باشد.

-بعنوان پشتیبان برای آشکارسازهای شعله در مناطق پرخطر

خوب اگرچه تآثیر پذیری از باد استفاده از آنها را در محیط‌های باز نا مناسب می‌کند.

آشکارساز دود

-حساسیت بالا

-قدرت آشکارکردن حریق‌های نهان را در مراحل اولیه بروز آتش دارد.

-به محیط نسبتاً تمیز نیاز دارد.

-در مناطق عمومی تمیز که در معرض اشتعال دهنده‌ها نیست.

-اتاق کنترل- اتاق سوئیچر مناطق مسکونی و دفتری

-فضای خالی پشت سقف و کف کاذب

برای مناطق باز و در مناطقی که به طور طبیعی تهویه می‌شوند مناسب نمی‌باشند.

آشکارساز شعاع نور

-دسترسی به تعمیر و نگهداری آسان

-تعداد کمتر

-شعاع پوششی بیشتر

-خواص سنسورهای دودی را دارد

-انبار کردن مواد باید مطابق با استاندارد باشد

-در مناطقی که دود و ذرات گرد و غبار زیادی وجود ندارد استفاده می‌گردند

خوب

 

 

آشکارسازهای دودی خود به دو دسته عمده تقسیم می شوند:

آشکارساز دودی نوع یونیزاسیون و آشکارساز دودی نوع فتوالکتریک.

آشکارسازهای دودی یونیزاسیون در مرحله اولیه تولید آتش (دود غیر قابل رؤیت ) عمل می کنند در حالیکه آشکارسازهای دودی فتوالکتریک در مرحله دوم تولید آتش (دود قابل رؤیت) عمل خواهند کرد.

آشکارساز شعله، شعله ایجاد شده توسط سوختن مواد را حس می کند. شعله ستونی از گاز است که تولید روشنایی و گرما می‌کند. شعله برخی مواد (مانند هیدروژن ) ممکن است توسط چشم غیرمسلح دیده شود . آشکارساز شعله به حضور انرژی تشعشعی قابل دید با چشم انسان (حدود ۴۰۰۰ تا ۷۷۰۰ آنگستروم ) یا خارج از گستره دید انسانی نیز پاسخ می دهد (پایین تر از ۴۰۰۰ آنگستروم یا بالاتر از ۷۷۰۰ آنگستروم).

کاربرد آشکارساز حرارتی در مرحله چهارم از مراحل چهارگانه تولید آتش بوده و به همین علت است که آشکارسازهای حرارتی دارای حساسیت پایین تری می باشند. این آشکارسازها خود به دو دسته “درجه حرارت ثابت” و “حساس به نرخ افزایش درجه حرارت” تقسیم می شوند البته نوع دیگری هم وجود دارد که ترکیبی از هر دو حالت فوق است . آشکارسازهای نوع درجه حرارت ثابت به دمای اطراف یک نقطه خاص پاسخ می دهد. به عبارتی این آشکارسازها دارای المانی هستند که در یک دمای از پیش تعیین شده به کارمی افتد. هنگام استفاده از این آشکارسازها توجه به این نکته ضروری است که ماکزیمم درجه حرارتی که انتظار وقوع آن در سقف وجود دارد تاثیر مستقیم بر انتخاب درجه حرارت در آشکارسازهای حرارتی دمای ثابت دارد . همچنین می نیمم درجه حرارت که در محل نصب آشکارسازها در سقف احتمال وقوع آن می رود نیز بسیار مهم خواهد بود. زمانیکه درجه حرارت سقف کاهش یابد حرارت بیشتری از آتش مورد نیاز است تا اینکه بتواند هوای اطراف المان حسگر آشکارسازها را به درجه حرارت عملکردشان برساند که این مسئله سبب عملکرد آهسته و پاسخ تاخیری آشکارسازها به وقوع آتش خواهد گردید . آشکارسازهای حرارتی حساس به نرخ افزایش درجه حرارت به افزایش سریع دمای هوای اطراف واکنش نشان می دهد ولی به افزایش عادی دمای هوا ناشی از سیستم های گرم کننده و نور خورشید واکنش نشان نمی دهند. بطور کلی آشکارسازهای حرارتی برای واکنش به آتش سوزیهای سریع و جهت استفاده در مکانهایی که اعلام خطرهای ناخواسته از آشکار سازهای دودی به علت آلودگی هوا پیش می آید بکار می روند . لیکن با توجه به این که این آشکارسازها کمتر از آشکارسازهای دودی حساس هستند لذا در جاهائی که آتش ضعیفی می تواند سبب خسارات زیادی شود نباید بکار برده شوند.در طراحی سیستم های اعلام حریق در پستهای فشارقوی یکی از نکات مهم انتخاب نوع آشکار ساز است که در نواحی مختلف براساس نشانه های بروز آتش و شرایط محیط تعیین می گردد.

جدول زیر انتخاب آشکارسازها را برای مکان‌های مختلف پیشنهاد می دهد.

ناحیه

نوع آشکارساز

سیستم ذخیره سازی سوخت

شعله / حرارت

اتاق دیزل ژنراتور

شعله / حرارت / دود

تعمیرگاه

حرارت

اتاق کنترل

دود / حرارت

اتاق باطری

دود / حرارت

اتاق سوئیچگیر (کلیدخانه)

دود

اتاق‌های عمومی

دود / حرارت

راهپله

دود

سرویس‌های بهداشتی

حرارت / دود

درمحلهائیکه امکان آتش سوزی وجوددارد انواع دتکتورها را باید با توجه به موارد استعمال آن بترتیب زیر نصب کرد .

۱-دتکتورحرارتی که حرارت ثابت مانند ۷۴ درجه سانتی گراد ویا اینکه تغییرات ناگهانی حرارت باعث فعال شدن دتکتور می‌شود.

۲- دتکتور دودی که درمحلهائیکه امکان سوختن مواد درآنها دود تولید کند نصب می‌گردد که در صورت ایجاد دود فعال می‌شوند. اصولاً دتکتورها ی حرارتی ودودی را تواماً نصب می نمایند .

۳- دتکتورگازی در محلهائیکه امکان نشت گاز قابل اشتعال وانفجار وجوددارد استفاده می شود.

۴-دتکتورشعله ای بادیدن شعله آتش سوزی فعال می شود .

زون درسیستم های اعلام حریق

امروزه از سیستم ها ی اعلام حریق به طور گسترده در ساختمان ها و اماکن مسکونی و صنعتی استفاده می شود تا خسارتهای ناشی از حریق را به حداقل برسانند و همچنین برای اطلاع دادن به ساکنین ساختمان در مواقع بروز حریق از این سیستم ها استفاده می‌شود تا حتی الامکان از تلفات جانی جلوگیری شود. برای تشخیص حریق از اثرات سه گانه آن یعنی دود و حرارت و شعله استفاده می شود. به طور کلی سیستم های اعلام حریق در دو نوع عادی و هوشمند ساخته شده اند. درسیستمهای عادی مکانی را که از نظر حریق می خواهیم حفاظت کنیم به مناطق مشخص تقسیم می‌کنیم تا در صورت بروزحریق بتوان محل حریق را سریعتر و راحت تر تشخیص داد . به هر کدام از این مناطق یک زون ( Zone ) گفته می شود . این عمل در سیستم ها ی هوشمند نیز انجام می پذیرد ولی مزیتی که این سیستم ها نسبت به سیستم های عادی دارند این است که این سیستم ها دارای اجزای قابل آدرس دهی هستند و علاوه براینکه می توان زونی را که در آن حریق اتفاق افتاده است تشخیص داد بلکه می توان دقیقا عنصری را که حریق را تشخیص داده معین کرد و محل دقیق حریق را مشخص نمود و خبردهنده ها یی را که مربوط به آن محل می باشد فعال نمود .

 اجزای سیستم اعلام حریق به سه قسمت اصلی تقسیم می شوند :

  • تجهیزات تشخیص حریق ( دتکتورها )
  • تجهیزات اعلام حریق ( فلاشرها ، آژیرها و … )
  • مرکز کنترل یا پانل مرکزی که وظیفه ارتباط بین دتکتورها و وسایل اعلام حریق را به عهده دارد.

تجهیزات جانبی دیگری نیز برای تکمیل و قدرتمند نمودن سیستم اعلام حریق به کار می روند.

تجهیزات اعلام کننده حریق

برای آگاه کردن ساکنین ساختمان از بروز حریق از وسایل سمعی و بصری خاص سیستم های اعلام حریق استفاده می شوند که به سه گروه تقسیم می گردند:

۱- آژیر ( Sounder ) یا زنگ ( Bell )

2- چراغ ها ی نشانگر  (Flasher (

3- شستی ها ی اعلام حریق ( Manual Call Point ) ( MCP )

کابل کشی سیستم اعلام حریق

نصب و استقرار تجهیزات سیستم اعلام حریق طبق استاندارد BS 5839 و کابل کشی طبق استاندارد BS 6207 انجام می‌گیرد . به طور کلی می توان سیم ها ی مدار اعلام حریق را به دو گروه تقسیم کرد و با توجه به خصوصیات هر گروه کابل مناسب باآن را به کار برد :

گروه۱ :کابلهایی که بعد ازآشکارشدن حریق استفاده نمی شود مانندکابل ها ی دتکتورها وشستی ها

گروه ۲ : کابلهایی که بعد ازکشف حریق استفاده میشوند مانندکابلهای منبع تغذیه وآژیرها و چراغها

 در حالت کلی می توان برای هر دو گروه کابل ۵/۱ میلی متر مربع با روپوش و عایق پروتودور به کار برد.

 سیستم های اعلام حریق آدرس پذیر

اصول کشف و تشخیص حریق در سیستم‌های آدرس پذیر مشابه سیستم‌های متعارف است، به جز اینکه در این گونه سیستم‌ها، هر یک از آشکار سازهای اتوماتیک و یا شستی‌ها دارای آدرس منحصر به فردی هستند که از طریق آن تابلوی کنترل مرکزی قادر به شناسایی و تعیین هر یک از آنهاست.

مدار کشف در این گونه سیستم‌های نه به صورت شاخه‌ای، بلکه به صورت حلقوی است، که از تابلوی کنترل مرکزی آغاز و به همان تابلو ختم می‌شود و کلیه تجهیزات آشکار سازی به صورت موازی در همین مدار حلقوی جای می‌گیرند هر حلقه می‌تواند به تناسب تعداد تجهیزات و سطوح مورد حفاظت، یک یا چند منطقه را شامل شود و هر تابلوی کنترل مرکزی آدرس پذیر نیز می‌تواند یک یا چند حلقه را پشتیبانی کند.

آشکار سازهای سیستم آدرس پذیر دارای ساختار سوییچ گونه‌ای هستند که برای شناسایی آنها توسط تابلوی کنترل مرکزی به کار می‌رود.

به نظر می‌رسد که در سیستم‌های آدرس پذیر، موضوع منطقه بندی چندان حایز اهمیت نباشد، زیرا شناسایی آشکار سازها از طریق شناسه اختصاصی آنها امکان پذیر است، اما گستردن حلقه تشخیص بر بستر مناطق مختلف می تواند به کشف محل وقوع، سرعت بیشتری دهد. بنابراین در اینگونه سیستم‌ها نیز اگر چه مناطق در قالب مدار مطرح نیستند، اما با توجه به همان معیارهای تعیین منطقه حریق، به صورت مجازی در نظر گرفته می‌شوند.

حداکثر مساحت فضاهایی که توسط یک حلقه می‌توانند حفاظت شوند، ده هزار متر مربع است و براین اساس، یک حلقه حداقل پنج منطقه را پوشش می‌دهد.

آشکار سازهای آدرس پذیر نیز مانند آشکار سازهای متعارف دارای حساسیت از پیش تعیین شده کارخانه‌ای و عملکردی رله گونه هستند با این تفاوت که از مکانیسم خاصی برای آدرس دهی برخودارند. تابلوهای کنترلی مرکزی سیستم‌های آدرس پذیر دارای نمایشگر LCD با قابلیت نمایش پیام‌های کوتاه متنی هستند و می‌توانند هر یک از آشکارسازها یا شستی‌های آدرس داده شده را شناسایی کنند.

سیستم های اعلام حریق هوشمند

سیستم‌های متعارف و آدرس پذیر علی رغم تمایز در نحوه هم‌بندی و سطح فناوری به کار گرفته شده در آنها،‌ در یک اصل مشترک هستند و آن نحوه عملکرد رله گونه آشکار سازها است، در حالی که در سیستم هوشمند که آنرا سیستم آدرس پذیر آنالوگ نیز می‌خوانند، اساس عملکرد بر پایه استفاده از ریز پردازنده در آشکارسازها و تابلوی کنترل مرکزی و راهبری نرم افزاری پی‌ریزی شده است.    در سیستم‌های هوشمند، آشکار سازها همواره فعال و به طور پیوسته پاسخگوی سیگنال‌های ارسالی از سوی تابلوی کنترل مرکزی هستند و مانند سیستم‌های آدرس پذیر و متعارف تنها در دو وضعیت هشدار یا عدم هشدار قرار ندارند. بنابراین در اینگونه سیستم‌ها، آشکار ساز ها نقش حسگرهایی را بازی می‌کنند که داده‌ها را به عنوان سیگنال‌های ورودی در اختیار ریز پردازنده تابلوی کنترل مرکزی قرار می‌دهند.    هم بندی سیستم‌های هوشمند نیز مانند سیستم‌های آدرس پذیر به صورت حلقوی است و می‌توان با هر حلقه ده هزار متر مربع را فارغ از تعداد آشکار سازها تحت پوشش قرار داد.آشکار سازهای سیستم هوشمند خود دارای ریز پردازنده هستند و حساسیت آنها در مقابل اثرات آتش از طریق تابلوی کنترل مرکزی قابل تنظیم است. در این سیستم، آشکارسازها با پایش پیوسته شرایط محیطی از نظر دود و گرما، اطلاعات را در اختیار تابلوی کنترل مرکزی قرار می‌دهند و تابلو نیز براساس تنظیم‌های از پیش تعیین شده نرم افزاری واکنش مناسب را نشان می‌دهد در این سیستم، آشکارسازها بیش از آنکه در خور این نام باشند نوعی حسگر محسوب می‌شوند که وظیفه تشخیص را بعهده ندارند بلکه مقادیر را به طور مستمر در اختیار تابلوی کنترل مرکزی قرار می‌دهند و این تابلوی مرکزی است که با مقایسه مقادیر ارسالی با مقادیر مرجع ذخیره شده، وضعیت عادی یا غیر عادی را تشخیص می‌دهد.

در این سیستم نشانی هر یک از تجهیزات آشکارساز در حافظه تابلوی کنترل مرکزی ذخیره می‌شود و به طور ثابت سیگنال بازخواست کننده‌ای به منظور تعیین وضعیت کلی سیستم از سوی تابلوی مرکزی به هر یک از تجهیزات فرستاده می‌شود و به این طریق سیستم در هر هر ۵ تا ۱۰ ثانیه یک بار به طور کامل وارسی می‌شود.    پشتیبانی نرم افزاری این امکان را به سیستم می‌دهد تا بتوان یک یا چند آشکار ساز را ابتدا به صورت مجازی و سپس به طور واقعی از مدار حذف نمود. ارتباط اجزای مختلف سیستم آدرس پذیر آنالوگ بر اساس رد و بدل شدن اطلاعات و بر پایه پروتکل‌های خاصی صورت می‌گیرد در بین سازندگان تجهیزات اعلام حریق، گروهی دارای پروتکل باز هستند و گروهی دیگر تولید کننده تجهیزاتی با پروتکل بسته هستند. تجهیزات با پروتکل باز معمولا با تولیدات سایر کارخانجات هم ساز و همخوان هستند و قابلیت به کارگیری آنها در یک سیستم فراهم است. اما تجهیزات با پروتکل بسته دارای ساختار ارتباطی خاصی هستند که امکان به کارگیری آنها را در کنار سایر محصولات سلب می‌سازد.

تعاریف سیستم اعلام حریق

سیستم اعلام حریق : به مجموعه‌ای از قطعات الکترونیکی گفته می‌شود که وظیفه آشکارسازی حریق در اماکن مختلف را بر عهده دارد.

انواع سیستم‌های اعلام حریق : سیستمهای مرسوم(متعارف) Conventional ، سیستم های آدرس پذیر (Addresable systems) و سیستم های هوشمند

سیستم­های متعارف و آدرس­پذیر علی­رغم تمایز در نحوه­ی هم­بندی و سطح فناوری به کار گرفته شده در آن­ها، در یک اصل مشترک هستند و آن نحوه­ی عملکرد رله گونه­ی  دتکتورهاست، در حالی که در سیستم هوشمند که آن­را سیستم آدرس­پذیر آنالوگ نیز می­خوانند، اساس عمل­کرد بر پایه­ی استفاده از ریزپردازنده در دتکتورها و تابلوی کنترل مرکزی و راهبری نرم افزاری پی­ریزی شده است.

یک سیستم هوشمند بر طبق استاندارد به سیستمی گفته می­شود که در آن از تجهیزات هوشمند (Analogue Addressable) استفاده می­شود.یعنی مقدار جریان خروجی هر دتکتور حقیقتا بستگی به احساس دتکتور از شرایط محیط داشته و طبق آن جریان آنالوگ تغییر می­کند.. این مورد وقتی قابل توجه است که بدانیم در سیستم­های آدرس پذیر و مرسوم هر دو دتکتور فقط در دو حالت نرمال و آلارم مانند یک کلید دو حالته­ی صفر و یک عمل می­کنند. در این­گونه سیستم­ها دتکتورها همواره فعال هستند و به طور پیوسته پاسخگوی سیگنال­های ارسالی از سوی تابلوی کنترل مرکزی هستند. در سیستم هوشمند تمامی دتکتورهای سقفی استفاده شده از نوع هوشمند(Analogue) می­باشد. هم­بندی سیستم­های هوشمند نیز مانند سیستم­های آدرس­پذیر به صورت حلقوی است و می­توان با هر حلقه ده هزار متر مربع را فارغ از تعداد دتکتورها تحت پوشش قرار داد. در سیستم­های آدرس پذیر یا مرسوم نمی­توان فهمید وضعیت هر دتکتور چقدر نزدیک به آلارم می­باشد. پس بنابراین وجود گرد و غبار و اثرات محیطی به راحتی احساس نمی­شود. هم­چنین در این دو نوع از قبل نمی­توان عمر دقیق دتکتور را  یش­بینی کرد و زمان تعویض آن­را فهمید، می­بایست حتما فالت پیش آید و مدتی وقت­گیری کند و حتی مدتی سیستم خارج از سرویس باشد.

عملکرد سیستم آدرس پذیر

در این سیستم تکنیک  Multiplex  (تسهیم کننده) اجازه می­دهد هر دتکتور مستقلا اطلاعات را به پانل کنترل ارسال نماید. در هر زمان دتکتورها مشخصات شناسایی آدرس خود را به پانل کنترل ارسال می­نماید و علاوه بر آن از طرف تابلو هم یکسری اطلاعات به دتکتور ارسال می­شود. این نوع کار باعث می­شود که همیشه پانل مراقب باشد که کدام تجهیز خروجی غیر عادی(غیر مشابه) ارسال می­کند. پیغام­های عادی همیشه بر روی صفحه­ی نمایش (LCD) نوشته می­شود. در قسمت پروسسور پانل کنترل، اولین آدرس بر روی دتکتور، شستی، اجزای واسطه یا جدا کننده ارسال می­شود و سپس سیستم منتظر پاسخ می­شود. زمان ارسال و دریافت در اولین مرحله راه­اندازی به عنوان زمان مبنا برای هر تجهیز در نظر گرفته می­شود. سپس پروسسور زمان رفت و برگشت که در ابتدا مساوی هستند و آدرس را ثبت می­نمایند و به عنوان مبنا در نظر می­گیرد. در مراحل بعد این عمل برای تمامی تجهیزات ثبت می­گردد. در عملکرد عادی سیستم همیشه زمان رفت و برگشت با هم مقایسه شده و در صورت تساوی، سلامت مدار را به اطلاع می­رساند. در صورتی­که زمان رفت و برگشت با هم متفاوت باشند دال بر خارج سرویس بودن یک تجهیز یا قطع مدار می­باشد که بلافاصله سیگنال خطا(Fault) ظاهر می­گردد.

توجه شود در صورت عملکرد دتکتور جریان آن به شدت تغییر می­یابد. پس از چک اولین دتکتور سیستم به سراغ دومین تجهیز می­رود و همه­ی تجهیزات به ترتیب چک می­گردند. در اولین راه­اندازی تمامی تجهیزات در مرحله­ی اول آدرس­دهی و اطلاعاتشان ثبت می­گردد.در گام­ نخست در عرض ۳۰ دقیقه تمامی اطلاعات اولیه­ی دتکتورها به ثبت می­رسد.کاملا واضح است که در موقع آتش­سوزی ممکن است تعداد زیادی دتکتور با هم عمل نمایند. در این صورت اطلاعات تمامی  دتکتورها جداگانه گرفته می­شود. در صورتی­که تمامی دتکتورها در یک زون، همزمان عمل نمایند مشکلی برای پنل به وجود نمی­آید. پس می­توان دتکتورها را طوری نصب کرد که پشت سر هم و سری نباشند. یعنی به ترتیب بسته نشوند. در این حالت فقط ترتیب شماره­ی آن­ها به هم می‌خورد. به­خاطر این تکنیک احتیاج به مرتب چیدن دتکتورها(پشت سر­هم سر­بندی کردن) نمی­باشد پس از نظر اقتصادی به صرفه و نصب راحت­تر به دنبال دارد.(در این سیستم بایستی از تجهیزات آدرس­پذیر Addressable استفاده نمود)

در هر سیستم آدرس پذیر می­توان از یک سری تجهیزات Conv  نیز استفاده کرد. طبق شکل می­توان در هر زون تا ۲۰ دتکتور Conv را هم استفاده کرد. در صورت بروز آلارم بر روی دتکتورهای Conv. ابتدا  این آلارم بر روی Interface رفته و سپس توسط پانل تشخیص داده می­شود. دتکتورهای Conv. در این حالت نیز به صورت شعاعی نصب می­گردند. استفاده از تلفیق تجهیزات Add. و Conv. معمولا در جاهایی استفاده می­شود که سیستم به صورت Conv.(از قدیم) نصب بوده است حال با Up Grade کردن سیستم می­توان از قسمتی از این تجهیزات با استفاده از Interface  کمک گرفت.

در این صورت نیاز به سیم کشی جدید در این قسمت­ها نمی­باشد. استفاده از ایزولاتور مربوط به اتصال کوتاه بین مرز مشترک زون­ها اجباری می­باشد

نکته: توجه شود که در سیستم­های آدرس­پذیر نیز هم­چون سیستم­های متعارف باید حداقل دو مدار آژیر در نظر گرفته شود.

مقاله اعلام حریق ۲

طراحی و نصب سیستمهای اعلام و اطفاء حریق اتوماتیک

چکیده : برای پیاده سازی ونصب موفق سیستمهای خودکاراعلام واطفاء حریق رعایت اصول واستانداردهای بروز در این زمینه از اهمیت خاصی بر خوردار است. در این تحقیق سعی شده است تا با استفاده از تکنیکهای طراحی و تلفیق آن با کاربرد در صنایع گوناگون به یک دید عمیق تری از این گونه سیستمها پرداخته شود، منافع ناشی از سیستمهای خودکار اعلام و اطفاء حریق علی رغم هزینه بر بودن آنها، بسیار زیاد بوده به نحویکه اکثر صنایع خواهان بهترین نوع اینگونه سیستمها میباشند. این بررسی برای کمک به مدیرانی است که درصدد خرید و پیاده سازی اینگونه سیستم ها طبق استانداردهای موجود هستند. معیار های انتخاب در این بررسی بر اساس مزایا و معایب هر یک از سیستمها استوار است.

کلمات کلیدی : سیستم های خودکار اعلام و اطفاء حریق – Detectors – فتوالکتریک – اسپرینکلر – N.F.P.A – فرایند طراحی و نصب سیستم ها- جریان سرد

مقدمه : اغلب آتش سوزیهای بزرگ از یک حریق کوچک شروع میشود و به تدریج گسترش می یابد، زندگی انسان و محیط او را خطرات بسیاری تهدید میکند این خطرات گاه بطور مستقیم ازناحیه خود انسان بروز میکندوگاه بصورت غیره مستقیم در اثرساخته ها ومصنوعات فکر و دست بشر تجلی میکند،گاه در اثر فعل و انفعالات طبیعی بر زندگی او تأثیر مخرب میگذارد، تکنولوژی گر چه تسلط بر طبیعت را برای انسان میسر میسازد اما چون با آزمندی و زیاده خواهی وی همراه گشته او و زیستگاهش را در معرض خطر قرار داده است ، آتش سوزی یکی از خطرناکترین پدیده هایی است که خسارت جانی و مالی فراوانی ببار میاورد. قریب به ۷۵% الی ۸۰% آتش سوزی ها قابل پیشگیری و پیش بینی اندوچنانچه اقدامات لازم صورت پذیرد ۴/۳ ازخسارات سالیانه ناشی از حریق کاسته خواهد شد.در دنیای شتابناک صنعتی امروز روشهای محافظت از دستاورد ها و محصولات و جان انسانها از اهمیت ویژه ای برخوردار است لذا وجود سیستم هایی که فاجعه را در ابتدای وقوع شناسایی کرده و عکس العمل مناسب و سریع از خود نشان دهد ضروری بنظر میرسد.پس استفاده از سیستمی که در همان لحظات اولیه وقوع حریق را شناسایی نماید در اطفاء آن موثر خواهد بود ،سیستمهای اعلام و اطفاء حریق وسیله ای مناسب جهت رسیدن به این هدف میباشند حتی در زمانی که یک مکان مورد بهره برداری قرار میگیرد باز هم در محلهایی که دور یا محفوظ بوده ویا در مکانهایی که بندرت مورد باز بینی قرار میگیرند و نیز در محلهایی که آتش میتواند پیش از کشف شدن آغاز گشته، گسترش یافته و خسارت وارد کند سیستمهای کاشف و اطفاء حریق اتوماتیک نسبت به سیستمهای دستی بسیار مزیت دارند نیز در زمانهایی که مکان در اشغال نیست مزایای تشخیص زود هنگام آشکار و واضح است. استفاده از سیستمی که در همان لحظات اولیه حریق را شناسایی نماید در اطفاء آن بسیار موثر خواهد بود، سیستمهای اعلام و اطفاء حریق وسیله ای مناسب جهت رسیدن به این هدف میباشند. سیستم های خودکار اعلام حریق . در مراحل اولیه وقوع حریق(آتش ناخواسته.غیر دوستانه)تغییرات فیزیکی مختلفی در محیط اطراف حریق رخ می دهد که از این تغییرات می توان در ردیابی حریق و جلوگیری از گسترش آن استفاده شود. انسان را می توان یکی از بهترین کاشف ها بر شمرد زیرا دارای حواس پنجگانه است. در مورد کشف حریق حواس بویائی بینائی ولامسه نقش اساسی دارند وعلاوه بر آن انسان مالک خدادادی دستگاه کامپیوتری پیچیده و بسیار قوی وعظیمی است که قادر به تجزیه وتحلیل سریع فرمان های فرستاده شده ومقایسه این فرامین با یکدیگر و تصمیم گیری سریع وبه موقع می باشد. از آن جائیکه انسان بر اساس احتیاج نیاز به استراحت دارد لذا حواس فوق الذکردر بعضی اوقات غیر قابل اعتماد میباشد لذا جهت اطمینان بیشتر دستگاههای کاشف که از یکسری قطعات مکانیکی الکتریکی و الکترونیکی تشکیل شده جهت تقلید حس بویائی انسان در ردیابی و جلوگیری از گسترش حریق بوجود آمده اند . معمول ترین عناصری(مواد حاصله) که قبل از وقوع حریق قابل ردیابی اند عبارتند از . ۱- گرما ۲- نور (Aerosol 3- دود (ذرات انواع کاشف های موجود بر اساس کشف هر کدام از مواد نامبرده شده فوق الذکر ساخته شده اند باید توجه نمود که مواد نامبرده فوق در بعضی از حریق های بخصوص بوجود نمی ایند، تا بتوان حریق را قبل از گسترش کشف نمود و از این گذشته باید تشخیص داده شود که کدامیک از مواد نامبرده شده زودتر از دیگری بوجود می اید که تشخیص این مسایل از وظایف کار شناسایی حریق می باشد. منظور از سیستم اعلام حریق آن است که در لحظات شروع آتش سوزی و پیش از گسترش آن دستگاههایی وجود داشته باشند که خطر قریب الوقوع حریق را اعلام کنند مطالعات انجام شده در ایالت متحده نشان داده اند که اعلام سریع حریق اثری مهم بر کاهش عواقب ناشی از آتش سوزی دارد. هر قدر اعلام حریق سریعتر انجام شود احتمال زنده ماندن افراد بیشتر است. اجزا اصلی سیستم خودکار اعلام حریق عبارت است از:

۱- آشکار ساز. یک سنسورکه به یکی از باز تابهای حریق (شعله،گازبعدازحریق دود،حرارت و....)
حساس بوده و هرگاه در معرض یکی از اینها قرار گیرد بر یک مدار الکتریکی اثر می گذارد.

۲- آژیر (یا هر علامت هشدار دهنده دیگر) که بر اثر فرمانی که در مدار الکتریکی به وسیله ی آشکار ساز کنترل می شود به کار می افتد. ۳- بخش کنترل مرکزی ۴- باطری و تجهیزات تامین نیرو . آشکارسازها انواعی گوناگون دارند و انتخاب هر یک از آنها بستگی به شرایط و نخستین محصول حریق در ماده مورد نظر دارد. زیرا هدف از کاربرد این وسایل اطلاع سریع از وقوع آتش سوزی است. بنابر این باید در انتخاب آشکار ساز به اولین محصول حریق هر ماده توجه داشت. البته پیشنهاد شده است از انواع مختلف آشکارسازها در هر محیط استفاده شود انواع آشکارسازها عبارتند از. ۱-آشکارسازهای شعله ای (Flame Detector ) این نوع کاشفها در برابر ظهور انرژی تشعشعی قابل رویت توسط چشم انسان (۷۷۰۰-۴۰۰۰ آنگسترم) یا غیر قابل رویت توسط چشم انسان عکس العمل نشان میدهد.همچنین انرژی متصاعد از ذغال سرخ شده یا شعله آتش با شدت کافی سبب فعال شدن آنها میشود. معمولا آنها را بخاطر قدرت عکس العمل سریعشان در نقاطی مانند سکو های بارگیری و تخلیه مواد نفتی نقاط خطرناک در کارخانجات و مکانهائی که امکان سریع انفجار میرود نصب مینمایند.این وسایل می توانند نسبت به نور مرئی پرتوهای فرو سرخ (IR ) و فرا بنفش (UV ) حساس باشند. کاربرد نور مرئی به عنوان عامل تحریک آشکار ساز مشکل است. زیرا برای یک آشکار ساز نور طبیعی و نور حاصل از آتش سوزی تفاوتی نمی کند.آشکار سازها ی IR برای انبارهای مسقف وباز و نیز تعمیرات هواپیما در مناطق رو باز مناسب هستند. آشکارسازهای UV برای مخازن نگهداری سوخت چاههای حفاری نفت انبارهها و اتاقک اسپری رنگ مناسب است. هرگاه امکان رسوخ دود وجود داشته باشد آشکارسازها ی UV برآشکارسازهای IR برتری دارند. ۲- آشکارسازهای گازی این وسایل نسبت به گازهای حاصله از شروع سوختن مواد و یا نسبت به نشت برخی گازها حساس هستند چنانچه مورد اخیر باشد یک وسیله پیشگیری کننده از حریق خواهد بود. ۳-آشکارسازهای حرارتی این نوع کاشف ها درسال ۱۸۶۰ همراه با آب پاشهای خود کار ابداع شده ودر حقیقت می توان گفت آبپاشهای خودکار یک نوع کاشف های گرمایی است که گذشته از به صدا در آوردن سیستم زنگ خبر دهنده همزمان با آن سر آب پاش ها بطور اتوماتیک به پاشیدن آب اقدام می نمایند. کاشف های حرارتی ارزان ترین ا نواع کاشف هاست و کمتر از آنها استفاده می شود. برای محیط های کوچک سر بسته که امکان وقوع سریع حریق وجود دارد مناسب می باشند. نزدیک سقفها و روی سقف نصب می شوند.بطور کلی کاشفهای حرارتی بر دو نوع اند. Fixed Temperature Detectors -1 Rate Of Rise Detectors -2 کاشف حرارتی نوع fixed این نوع کاشفها طوری طراحی شده اند که وقتی المنت های عمل کننده در آن به درجه حرارت بخصوص و ثا بتی برسد بصدا در آمده و اعلام خطر می نماید.(Derectore) ثابتی می رسد کاشف در هنگام عمل درجه حرارت هوای محیط می باید از درجه حرارتی که المنت عمل کننده کاشف را تحریک می نماید بیشتر باشد. حد فعالیت آنها از ۱۳۰ درجه فارنهایت به بالا می باشد. المنت های عمل کننده در این نوع کاشف ها ممکن است بصورت فیوزی ساخته شود که این فیوز آلیاژی است از جنس بیسموت سرب قلع وکادمیم که بسرعت در درجه حرارتی که از قبل معین و تنظیم می نمایند ذوب شود.

است. 

(Bimatallic)نوع دیگری از فیوزها که از آنها در کاشفهای حرارتی استفاده می شود نوع در این نوع فیوزها از دو فلز با ضریب انبساط حرارتی متفاوت که به یکدیگر لحیم شده اند استفاده می شود .در این نوع فیوزها حرارت باعث میشود که فلزی که دارای ضریب انبساط کمتری است خم شود و در چنین حالت مدار باز به مدار بسته تبدیل شده و بالنتیجه سیستم زنگ اخبار بصدا در آمده واعلام خطر می نماید.Bimatallic Snap) فیوز از نوع Fixedطرز کار کاشف حرارتی نوع )ساخته شده .Bimatallicالمنت های عمل کننده در این نوع کاشف های حرارتی از دیسک مقعر شکلی از جنس ( این دیسک تحت کشش از طرفین قرار گرفته نشده کالکتورهایی که وظیفه جذب گرما را دارند به قاب دستگاه کاشف متصل اند . این کالکتورها سبب انتقال سریع حرارت از هوای محیط به المنت عمل کننده که ازجنس بیمتالیک است می شوند وقتی که دیسک تحت تاثیر حرارت قرار می گیرد بما نند فشاری که از بالا به آن وارد می شود بسرعت از حالت مقعر به شکل محدب در می آید . این عمل باعث بسته شدن مدار و به صدا در آمدن زنگ خواهد شد. کاشفهای حرارتی که المنت عمل کننده آنها از نوع بیمتالیک می باشد، پس از ا تمام حالت اضطراری بصورت ا توماتیک بحالت ا ولیه بر می گردند (محدب به مقعر) وصدای زنگ خود به خود قطع می شود. به علت تغییر فصول و در نتیجه تغییر طبیعی درجه حرارت ممکن است این وسایل به اشتباه آژیر را به صدا در آورند و یا بالعکس ، هر گاه کاربرد آشکارسازها ی حساس به دود عملی نباشد از این وسایل استفاده میشود این وسایل به تغییر دمای ۱۵ درجه فارنهایت (۴/۹ درجه ساتیگراد )حساس هستند. ۲- کاشفهای حرارتی نوع متغیر( Rate of Rise Detector) یکی از تاثیراتی که شعله در فضای بالای محیط حریق میگذارد ازدیاد درجه حرارت است. هما نطور که قبلا توضیح داده شد در کاشفهای حرارتی نوع ثابت (Fixed ) المنت های عمل کننده تا زمانی که درجه حرارت محیط به میزان ثا بتی نرسد عکس العمل نشان نخواهد داد در حالیکه در کاشفهای حرارتی نوع متغیر المنت های عمل کننده بر حسب تغییرات درجه حرارت ۱۵-۱۲ فارنهایت در هر دقیقه عمل مینمایند. طرز کار کاشفهای حرارتی نوع متغیرهوای داخل لوله مسی (در نوع حلقوی) یا هوای داخل محفظه (در نوع نقطه ای) بر اثر گرما منبسط شده و این انبساط سبب ایجاد فشار مکانیکی در روی دیافراگم قابل انعطاف پذیر خواهد شد. محدب شدن دیلفراگم بر اثر گرما باعث بسته شدن مدار الکتریکی و بصدا در آمدن زنگ خبر خواهد شد.اگر درب محفظه کاملا بسته باشد افزایش تدریجی گرمای هوای محیط یا پایین آمدن فشار یا هر دو حالت با هم (افزایش تدریجی گرما و پایین آمدن فشار) سبب ایجاد کاذب زنگ خبری میشود از این جهت برای رفع چنین اشکالی در این نوع کاشفها سوراخی در نزدیکی دیافراگم تعبیه شده که ازدیاد فشاری را که هنگام افزایش تدریجی گرما حاصل می شود یا پایین آمدن باروما تیکی فشار را تخلیه نماید. فرم و اندازه سوراخ طوری طراحی شده است که هنگام تغییر سریع درجه حرارت (زمان واقعی وقوع حریق) میزان انبساط هوا سریعتر و بالاتر از میزان قدرت تخلیه هوا از دریچه سوراخ باشد و در نتیجه فشار داخلی محفظه یا لوله زیاد خواهد شد و این افزایش فشار سبب محدب شدن دیافراگم و بسته شدن مدار الکتریکی خواهد شد. ۴-آشکارسازهای حساس به دود. دستگاههای کاشف دودsmoke detector) 1- نوع یونیزه ۲- نوع فتو الکتریک (چشم الکترونیکی) نوع یونیزه طوری طراحی شده است که می تواند حضور ذرات جامد یا مایع دود را باندازه ۰۱/۰ تا یک میکرون را تشخیص دهد . روش طرز کار کلی زیر برای تمام این نوع کاشف ها یکسان می باشد. از نظر ساختمان در این نوع کاشفهای دود یاب یک محفظه نیم هادی جهت ورود دود تعبیه شده است در این محفظه دو الکترود منبع تشعشع و منبع تامین ولت کافی قرار داده شده است . بعضی اوقات از بدنه محفظه بعنوان یکی از الکترودها استفاده میشود.جهت تشریح و آسان درک نمودن مطلب منبع اندازه گیری جریان برق را با منبع تولید ولتاژ بطور سری در مدار قرار می دهیم. این کاشفها را طوری طراحی کرده اند که کم شدن شدت جریان در مدار عامل اصلی کشف دود و بصدا در امدن سیستم خبر می شود.داخل محفظه کاشف منبع پخش مواد رادیواکتیو قرار داده شده است که از خود ذرات رادیو اکتیویته بیشتر از نوع آلفا پخش می نماید و بدین ترتیب ذرات هوای داخل محفظه را یونیزه می نماید.ذرات یونیزه شده هوا بوسیله الکترودهای داخل محفظه جذب می شوند و بدین ترتیب ولتاژ کمی را بوجود می آورند که در نتیجه باعث عبور جریانی کمتر ازیک میلیونیم آمپر در هر دقیقه از مدار میشود. طرز کار دود یاب از نوع یونیزه اگر ذرات دود باندازه ۰۱/۰ تا یک میکرون وارد محفظه دستگاه دود یاب شود ذرات یونیزه شده هوا بسرعت به ذرات دود می چسبند و در نتیجه ذرات یونیزه شده سنگین تر شده و وزن بیشتری پیدا می کنند. کم شدن شدت جریان را بوسیله دستگاههای الکترونیکی تقویت نموده و سپس به سیستم زنگ خبری انتقال می دهند که در نهایت زنگ خبر بصدا در می آید. این کاشفها را معمولا در تحت شرایط صفر یعنی شرایط بدون دود و نزدیک به حالت بصدا در آمدن زنگ میزان می نمایند. در این نوع کاشفها بعلت جمع شدن گرد و خاک بر روی صفحه های الکترودها و امکان بوجود آمدن لایه ای از روغن و گرد و غبار از حساسیت آن کاسته می شود و امکان ازکار افتادن کاشف و یا بصدا در آمدن کاذب کاشف وجود دارد. رطوبت در حرارت فشار و جریان هوا در حساسیت این نوع دود یابها تاثیر می گذارند. بعنوان مثال سرعت هوا و غلظت در بصدا در آوردن کاذب دود یاب نقش اساسی دارند. این وسایل از یک اتاقک ساخته شده اند که دارای دو صفحه با بار الکتریکی مخالف است و یک ماده رادیو اکتیو (معمولا امریکیوم ۲۴۱) میان این دو صفحه قرار میگیرد.(نیمه عمر امریکیوم ۴۳۲ سال است و تابش کننده آلفا میباشد. مقدارامریکیوم آن۹/۰ میکروکوری است) ماده رادیو اکتیو با تابش خود موجب یونیزاسیون هوای داخل اتاقک میشود به طوری که یونهای مخالف ولی به تعداد مساوی ایجاد میشود هر یک از یونها به سوی صفحه ای که بار مخالف خود را دارد جذب میشوند. در نتیجه یک جریان یونسازی کوچک ایجاد میشود که میتواند آن را اندازه گرفت ذرات حاصل از احتراق مواد بسیار بزرگتر از ملکول های یونیزه هوا هستند هر گاه این ذرات وارد اتاقک آشکارسازی شوند یونهای هوا به آن می چسبند به این ترتیب برخی از ذرات دارای بار مثبت شده و برخی نیز دارای بار منفی میشوند هر ذره محل جذب بارهای مخالف میشود و از تعداد بارهای انتقال یافته به سوی صفحات کاسته میشود. کاهش جریان عبوری از صفحات موجب به صدا درآمدن آژیر (یا هرگونه علامت دیگر) می شود. این وسایل برای مکانهایی که از چوب یا کاغذ تمیز استفاده میشود مناسب هستند. همچنین میتواند در تشخیص دودهای کم بهتر از آشکارسازهای فتوالکتریک باشند قیمت آنها نیز چندان گران نیست . باید توجه داشت تغییر در رطوبت و فشار هوا میتواند بر روی جریان درون اتاقک اثری مشابه داشته باشد.

نقاط ضعف دودیاب نوع یونیزه.

۱ – حساسیت ضعیفی نسبت به فاز اول حریق از خود نشان میدهد. ۲- در بعضی از انواع نیاز به تنظیم مجدد بعد از نصب وجود دارد. ۳-رطوبت درجه حرارت و گرد و غبار در حساسیت آنها تاثیر میگذارد. ۴-هر چند مدت یکبار به سرویس و تعمیرات نیازمندند. ۵-در محلهایی که احتراق های عادی صورت میگیرد قابل نصب نیستند (محلهای پخت و پز بخاریهای دیواری موتورخانه ها اجاقها ) ۶-در برابر ذرات دود و ذرات نسبتا بزرگ عکس العملی نشان نمیدهند . ۷- در برابر دودهای حاصل از بعضی از مواد شیمیایی عکس العمل نشان نمیدهند (دود حاصل از P.V.C مگر درجه حرارت P.V.C بالای ۹۰۰ درجه باشد)

مزایای دودیاب نوع یونیزه

۱-به منبع تولید برق نیاز دارد. ۲-عکس العمل سریع در برابر احتراق های همراه با شعله نشان میدهد. ۳-ازسیستم نسبتا ساده الکتریکی برخوردار است.

 دود یاب فتوالکتریک :

این وسایل برای مواد دود زا مانند پلاستیک مناسب هستند . دود حاصل از احتراق می تواند به صورت یک مانع در مسیر تابش نور عمل کند . در این وسایل از یک چشمه مولد نور که پرتوهای نورا نی را به سمت یک سلول حساس به نور گسیل می کند استفاده می شود. هر گاه دود مانع رسیدن پرتوهای نور به سلول حساس شود مدار الکتریکی برای به صدا در آوردن آژیر برقرار می شود.

در نوع دیگر از آشکار سازی فتوالکتریک ؛یک چشمه تابش نور یک سلول حساس به نور وجود دارد که میان آنها یک مانع قرار دارد. هر گاه دود به این محفظه برسد ذرات دود، نوری که به آنها تابیده شده است را باز تابش کرده و موجب رسیدن تابشهای نورانی به سلول حساس میشوند؛در نتیجه سلول موجب بر قرار شدن مدار الکتریکی و به صدا در آمدن آژیر میشود در محفظه این نوع دود یاب یک منبع تولید نور یا منبع تولید اشعه لیزر که مستقیما یا تحت زاویه ۹۰ درجه بر چشم فتوالکتریک می تابد قرار دارد. ردیا بی یا کشف دود در این نوع کاشفها بوسیله کم شدن تابش و انتقال آن به قسمت حساس چشم الکتریکی انجام می گیرد. تنظیم نور و نحوه تابش آن در طرز کار و حساسیت دستگاه نقش اساسی دارد. نشستن گردو غبار یا پرده ای از روغن و گردو خاک برروی چراغ با عدسی ها ممکن است در بصدا در آوردن کاذب دودیاب دخالت داشته باشد. طرز کار دود یاب فتوالکتریک وقتی که ذرات دود بین ۵/۰ تا ۱۰۰۰ میکرون وارد محفظه دودیاب میشود باعث شکستن نور شده که از آنجا بوسیله آینه یا عدسی به سطح چشم الکتریکی و قسمت حساس آن منتقل می شود . شکستن نور توسط دود سبب کم شدن مقاومت و در نتیجه افزایش جریان در فتوالکتریک می شود. این افزایش جریان را با آمپلی فایر تقویت مینمایند تا ولت کافی جهت سیستم اخباری تامین شود. درجه حرارت رطوبت جریان هوا تاثیر چندانی در سیستم کار انها ندارد. بعلت بکارگرفتن لامپ یا دیگر منابع تولید نور سیستم مداری در این نوع دود یابها نسبتا پیچیده تر از نوع یونیزه میباشد. سیستم حفاظتی برای تامین نور لامپ وجود دارد که در صورت خراب شدن لامپ سیستم فوق بکار گرفته می شود ودر نتیجه نور کافی جهت تامین کار دودیاب فراهم میشود. مزایای دودیاب فتوالکتریک ۱-عکس العمل سریع در مقابل دود حاصل از P.V.C نشان میدهد (در عایق بندی ها معمولا از P.V.C استفاده میشود) ۲-عکس العمل سریع در مقابل آتش سوزی های بدون شعله. ۳- در برابرگازها وذرات Aersol بصدا در نمی آید ۴- در مقابل جریان شدید هوا عکس العمل نشان نمی دهد از این نظر میتوانیم آنها را نزدیک سیستمهای تخلیه و ورود هوا نصب نماییم. ۵- در مکانهائی که مقدار محصولات احتراق کم است (دود. نور. حرارت. شعله ) نظیر آشپز خانه موتورخانه قابل نصب و مناسب است. ۶- فاقد مواد رادیو اکتیو بوده و از این نظر به هیچگونه اقدام احتیاجی هنگام سرویس نیازی نمی باشد. ۷- رطوبت و جریان هوا و الکتریسیته ساکن تا ثیری در بصدا درآوردن سیستم زنگ خبری آن ندارد. ۸- هنگام نصب به درجه بندی مجدد یا تنظیم احتیاجی ندارد. نقاط ضعف دودیاب نوع فتوالکتریک ۱- حساسیت بیشتری نسبت به دودهای سیاه رنگ از خود نشان میدهد در مقایسه با دودهای خاکستری رنگ. ۲ به باطریهای نسبتا قوی جهت تامین ولتاژ کافی برای سیستم روشنایی آن نیاز است. ۳ – چون امکان سوختن لامپ وجود دارد از این نظریه سیستم اضافی حمایت کننده جهت رفع چنین اشکالی نیاز است. کاشف شعله ای مادون قرمز سیستمی که در این نوع کاشفها بکار برده شده است عبارتند از یکسری فیلترهای مخصوص تصفیه کننده امواج نورانی عدسی های متمرکز کننده امواج مادون قرمز و چشم الکتریکی، به کمک فیلترهای تصفیه سایر امواج تشعشعی جدا شده و تنها امواج اشعه مادون قرمز به عدسی های متمرکز کننده هدایت میشود و سپس به قسمت های حساس چشم الکتریکی منتقل میشود. از این مرحله به بعد ادامه طرزکار کاشف مانند کاشف های دودی نوع فتوسل میباشند. زمان پاسخ در این نوع کاشفها بینهایت کم است بعبارت دیگر این نوع کاشفها عکس العمل سریع در برابر شعله از خود نشان میدهند.کاشفهای شعله ای عملا می باید شعله را دیده و سپس عکس العمل نشان دهند لذا میباید مسیر دید آنها بطریقی بسته نشود. حساسیت آنها بستگی به اندازه شعله و فاصله آن تا کاشف دارد. جای نصب وسایل اعلام حریق: انتخاب و نصب کاشفها عدم دقت در انتخاب صحیح کاشفها و رعایت ننمودن طریقه صحیح نصب سبب بصدا در آمدن کاذب سیستم خبری شده و یا باعث عدم اعلام حریق میشود.از این نظر انتخاب و محل نصب بینهایت حائز اهمیت است. بعنوان مثال در محلها ئیکه جوشکاری های الکتریکی یا گازی صورت میگیرد نصب کاشفهای شعله ای مادون قرمز صلاح نیست و اگر نصب شود حاصلی جز بصدا در آوردن کاذب کاشف نخواهد داشت و یا نصب دودیاب در محلهائیکه امکان خروج سیگار دود اگزوز ماشین یا دود بخارات حاصل از پخت و پز میرود باعث بصدا در آمدن دروغین سیستم خبری میشود. بطور کلی در نصب کاشفها باید فاکتورهای زیر را در نظر گرفت. ۱-نوع حریقی که انتظار میرود. ۲-نوع ماده سوختی و مقدار آن. ۳-منابع جرقه. ۴-ارزشیابی محل. بعنوان مثال کاشفهای گرمائی از نظر قیمت ارزان تر و همچنین از نظر میزان عکس العمل دروغین سیستم خبری پایین تر از سایر کاشفها است لیکن از نظر سرعت عکس العمل و بصدا در آوردن سیستم خبری کندتر از سایر کاشفها است. از این نظر کاشفها ی گرمائی برای محلهای سربسته و نصب بطور مستقیم در بالای محلهای خطرناک (جائی که انتظار حریق از همان نقطه میرود) مناسب تر است، نصب آنها میباید بصورت شبکه و فواصل کاشفها از یکدیگر میباید مطابق استانداردها یVFE وN.F.P.A انجام گیرد، بعد از در نظر گرفتن اینکه چه نوع کاشف میباید در آن محل خاص نصب شود میباید در نصب آنها اقدام نمود، معمولا کاشفها را بطور شبکه مانند و یا نقطه ای در روی دیوار یا سقف نصب مینمایند. اگر کاشفها را بطریق نقطه ای نصب نماییم فاصله لبه خارجی کاشف تا دیوار یا سقف نباید کمتر از ۴ اینچ شود. در نصب کاشفهای حرارتی میباید سعی شود که آنها را در نزدیک اجاقها یا منابع گرما قرار ندهیم. در نصب کاشفهای دودی میباید دقت بیشتری نمود .در مکانهائی که سیستم تهویه نصب شده و نیاز به نصب کاشفهای دودی نیز وجود دارد میباید در نصب آنها دقت نمود کاشفهای دودی در این مکانها میباید طوری نصب شوند که در جهت موافق ورود هوای سالم باشند زیرا هوای سالم از غلظت کمتری برخوردار است و از طرف دیگر در هنگام حریق سبب راندن دود به سمت کاشف میشود، برای اطمینان از به دست آوردن پوششی مناسب از دتکتورها با کمترین هزینه لازم است چگونگی نصب آنها مورد برسی قرار گیرد . در اینجا برای نمونه، چگونگی نصب دتکتور های دودی توضیح داده خواهد شد. به طوری کلی هر گاه قرار است تنها یک دتکتور در یک فضا به کار رود بهتر است در مرکز و یا در نزدیکی مرکز سقف نصب شود . به این ترتیب بهترین وضعیت برای شناسایی محصولات حریق ایجاد خواهد شد . هرگاه به دلایل گوناگون نصب دتکتور در مرکز سقف عملی نباشد ؛ هرگز نباید محل دتکتور با دیوار کمتر از ۴ اینچ (۱۰ سانتیمتر)فاصله داشته باشد. اگر قرار است دتکتور بر روی دیوار نصب شود لبه بالایی دتکتور ؛ باید ۴ تا ۱۲ اینچ (۱۰ تا ۳۰ سانتیمتر) از سقف فاصله داشته باشد البته هنگام نصب دتکتور لازم است دیگر ملاحظات نیز در نظر گرفته شود . مانند : -توجه به جریان هوا که ممکن است مسیر دود را تغییر دهد -محیط هایی که دارای ذرات و آلودگی زیاد هستند . در این صورت بهتر است قبل از سنسور دتکتور یک فیلتر مناسب وجود داشته باشد. -توجه به دیگر حالت های دارای دود به جز آتش سوزی ؛مانند دود سیگار ؛شومینه؛ کوره و… هرگاه لازم باشد بیش از یک دتکتور در محیط وجود داشته باشد (که غالبا نیز به همین صورت است ) فاصله مناسب میان دتکتورها بر پایه سفارش کارخانه سازنده در نظر گرفته خواهد شد. فرض کنید بنابر سفارش کارخانه سازنده دتکتور مورد نظر بتواند فاصله ۳۰ فوتی را پوشش دهد در این صورت مطابق شکل صفحه بعد، می تواند چهار دتکتور در آن در نظر گرفت. ولی؛ چیدن دتکتورها به این ترتیب موجب می شود فاصله دتکتور B وD بیش از ۳۰ فوت شود . در صورتی که بنابر سفارش کارخانه فاصله ی میان دو دتکتور متوالی ؛ در هر سویی که باشند نباید بیش از ۳۰ فوت شود. به همین دلیل در مرکز این مربع ؛ یک دتکتور دیگر نصب خواهد شد که مسلما فاصله آن با دیگر دتکتورها کمتر از ۳۰ فوت، یعنی ۲/۲۱ فوت است بنابر آنچه گفته شد هر گاه فاصله ی مناسب میان دو دتکتور متوالی ۳۰ فوت باشد ؛ برای یافتن دتکتور ردیف میانی دایره ای به شعاع ۲/۲۱ فوت رسم میشود. در واقع اندازه شعاع مذکور برابر است با نصف وتر یک مثلث قائم الزاویه که هر یک از ضلع های آن ۳۰ فوت باشد. در ادامه طراحی نیز، همین اندازه ها به کار میرود. یعنی نقاطی با اندازه ۳۰ فوت در طول و عرض سقف در نظر گرفته شده و پس از تعیین اولین محل برای نصب دتکتورهای ردیف میانی با دو برابر اندازه ی شعاع دایره (قطر دایره ) خواهد بودموضوع دیگر که باید به آن توجه شود این است که هر گاه شرایط به گونه ای باشد که عرض محل مورد نظر از فاصله میان دتکتورها که به وسیله کارخا نه ی سازنده اعلام شده است کوچکتر باشد طراحی باید چگونه صورت گیرد. در این مورد باید گفت باز هم لازم است دایره ی به دست آمده را در نظر گرفت برای همه چهار ضلعی های محاطی ( چهار ضلعی هایی که در این چنین دایره ای جای گیرند ) تنها نصب یک دتکتور کافی است اکنون یک راهرو به ابعاد ۵/۲۵ ×۸۲ فوت وجود دارد که لازم است به دتکتور مجهز شود در این صورت با در نظرگرفتن قا نون چهار ضلعی های محاطی و مطابق شکل زیر مشخص می شود که نصب دو دتکتور برای این راهرو کافی است . چنانچه سقف به شکل سوله باشد می توان ابتدا آن را به صورت تخت در نظر گرفت و طراحی را انجام داد. سپس از وسط سقف شروع به چیدن دتکتور نمود. به این ترتیب که یک ردیف دتکتور در فاصله های تعیین شده در وسط سوله (و یا حداکثر تا جایی که فاصله میان هر ضلع سقف با خطی که موازی وسط سقف است ۳ فوت باشد ) نصب میشود. سپس با در نظر گرفتن طراحی انجام شده ردیف های بعدی معین میشود خاموش کننده اتوماتیک: سیستم اسپرینکلر (شبکه بارنده ) در سال ۱۷۲۳ به وسیله فردی به نام امبروز گادفری اختراع شد. وسیله ای که گادفری ساخت از یک محفظه آب تشکیل شده که یک اتاقک حاوی باروت را در درون خود جای می دهد . اتاقک باروت به یک فتیله و چاشنی متصل شده است. در صورت بروز آتش سوزی فتیله و چاشنی فعال شده و موجب انفجار باروت می شوند در نتیجه محفظه آب نیز منفجر شده و آب ذخیره شده بر روی محل آتش سوزی می ریزد. از آن زمان تا کنون تلاش های فراوان برای بهبود عملکرد و اثر بخشی این سیستم انجام شده است و اختراع گادفری با تغییرات فرا وان در محدود سازی حریق به کار گرفته شده است. سیستم اسپرینکلر یک شبکه بارنده خودکار است که برای خاموش کردن آتش سوزی های کوچک بوسیله پاشیدن و افشاندن آب به کار می رود و به این ترتیب رشد حریق را کند میکند تا سرویس آتش نشانی از راه برسد . این سیستم یکی از سودمندترین و پر مصرف ترین وسایل ثابت در اطفاء حریق است. بنابر نظر NFPA کارایی این وسایل بسیار خوب است. هزینه کاربرد این تجهیزات در حدود ۲ در صد از کل سرمایه های شرکت است. در عوض می تواند بسیار مفید واقع شود. به طوری که هزینه های بیمه ۴۰ تا ۹۰ در صد کمتر از ساختمان های بدون اسپر ینکلر است. چنانچه هنگام ساخت یک بنا ؛ این سیستم ها نصب شوند هزینه ها کاهش پیدا خواهند کرد.افسون بر مسائل اقتصادی چنانچه این وسایل به خوبی نصب شوند و به کار گرفته شوند تاثیری مهم بر نجات جان انسان ها دارند. با وجود این آب پاش های خود کار ممکن است ۳ تا۴ در صد مواد درست عمل نکند. بیش از یک سوم این موارد به علت بسته بودن شیر تامین آب است. هر سیستم اسپر ینکلر دارای یک مخزن تامین آب؛ شبکه لوله کشی آب ؛ شیرهای کنترل آب و اسپرینکلرها است . هر اسپر ینکلر یک وسیله ی حساس به گرما است که نسبت به یک دمای از پیش تعیین شده واکنش نشان داده و موجب پاشش آب میشود و از شش جزء مشخص تشکیل یافته است. ۱-پایه ی اتصال به لوله های آب : که موجب ارتباط روزنه با لوله های آب میشود. ۲-روزنه : که محل خروج آب است. ۳-بازو یا چهار چوب : که منحرف کننده را در جای خود نگه می دارد . ۴-منحرف کننده : که موجب پخش آب با یک الگوی چتر مانند میشود . ۵-کلاهک : که بر روی روزنه قرار گرفته است و به وسیله ی بخش گداز پذیر در جای خود نگهداری میشود . ۶-بخش گداز پذیر : که نسبت به یک دمای ویژه حساس بوده و در آن دما باعث میشود کلاهک از روی روزنه برداشته شود. و به آب امکان گسیل میدهد. این بخش بر دو نوع است : ۱-آلیاژ فلزی ذوب شدنی : که برای رسیدن به یک نقطه ذوب معین ترکیبات آن ممکن است با نسبت های گوناگون تغییر کند (قلع – سرب – کادمیوم وبیسموت ) ۲-گوی شیشه ای : که در بر دارنده یک مایع است (ولی کاملا از آن پر نشده است ) و خود درون یک حباب هوا قرار گرفته است. هر گاه دمای آن به یک اندازه معین برسد با انبساط مایع درون آن گوی شکسته و کلاهک آزاد میشود. مقدار مایع درون گوی بر پایه ی دمای مورد نظر تعیین می شود. به جز بخش هایی که بیان شد؛ هر اسپرینکلر مجهز به یک سیستم اعلام حریق است. عملکرد این سیستم با دتکتورهایی که بیش از این بیان شد ؛ تفاوت دارد. سیستم اعلام حریق در اسپرینکلر یک سوئیچ الکتریکی است که نسبت به جاری شدن آب حساس بوده و با جاری شدن آب ازدهانه ی اسپرینکلر ؛ آژیر را به صدا در می آورد.دمایی که اسپرینکلر به آن حساس است ؛ به وسیله کارخانه ی سازنده تعیین میشود این دما به وسیله ی کدهای رنگی مشخص میشود که در جدول صفحه بعد آمده است .(هنگام انتخاب اسپر ینکلر باید به بیشترین دمای عادی در محیط توجه داشت در غیر این صورت ممکن است اسپر ینکلر بر اثر افزایش دمای محیط و بدون آتش سوزی، فعال شود . به این حالت جریان سرد می گویند.حفاظت خوب به وسیله ی اسپرینکلر نیازمند یک برنامه ریزی مناسب در بازرسی و تعمیر و نگهداری است. در این برنامه ریزی لازم است بازرسی دوره ای از شیرهای تامین آب ؛ آزمون های تامین آب و بازرسی فیزیکی از لوله ها به عمل آید. انواع گوناگون اسپر ینکلر ساخته شده است که می توان آن را در یکی از چهار گروه زیر و یا ترکیبی از آنها قرار داد ۱ – سیستم تر : در این سیستم همه لوله ها تا کلاهک اسپر ینکلر تحت فشار آب قرار دارد. بالا رفتن دمای محیط باعث می شود کلاهک باز شده و در نتیجه آب را در منطقه زیر خود بپاشد. این نوع اسپرنیکلر بیشترین کاربرد را دارد . هرگاه امکان یخ زدن آب در لوله ها وجود داشته باشد؛ مانند بخش بارگیری در یک اسکله ؛ لازم است مواد ضد یخ که خاصیت آتش گیری ندارد ؛ به آب افزوده شود و یا آن بخش از لوله ها بصورت خشک نگه داری شود . چنانچه آب اسپرینکلر از منبع آب عمومی باشد می توان با در نظر گرفتن مقررات بهداشتی، گلیسرین با درجه خلوص ۵/۹۶ در صد و یا پروپیلن گلیکول به آن اضافه کرد . در موارد دیگر می توان از دی اتیلن گلیکول ؛ اتیلن گلیکول و کلرید کلسیم استفاده نمود. باید توجه داشت این مواد می توانند موجب خورندگی لوله ها شده و به سیستم آسیب برساند . به همین دلیل هرگاه لازم باشد بیش از ۴۰ گالن مواد ضد یخ در یک سیستم به کار رود بهتر است از سیستم های خشک استفاده شود . ۲ – سیستم خشک : این سیستم معمولا در مناطقی که امکان یخ زدن وجود دارد به جای سیستم تر به کار می رود . با یک حساب سر انگشتی می توان گفت سیستم خشک هنگامی به کار می رود که بیش از ۲۰ دستگاه اسپرینکلر به کار رود . در این سیستم ؛ لوله ها دارای هوای فشرده هستند و در پشت آن یک شیر قرار گرفته است که جاری شدن آب را کنترل میکند هرگاه کلاهک اسپرینکلر باز شود، هوا آزاد شده و در نتیجه ی افت فشار ؛ شیر نگهدارنده ی جریان آب نیز باز می شود و آب در لوله ها جریان می یابد . باید توجه داشت که در این سیستم نسبت به سیستم تر ؛ یک تاخیر زمانی در خروج آب وجود دارد به همین دلیل ؛ در بناهای خیلی خطرناک نباید از این شیوه استفاده کرد. همچنین ؛ به علت وجود این تاخیر در سیستم خشک ممکن است چندین کلاهک به طور همزمان باز شوند. در نتیجه خسارت ناشی از جاری شدن آب بیشتر می شود . برای کاهش این تاخیر میتوان از کلاهک هایی که سریع باز می شود استفاده کرد . در هرحال فشار هوا در این سیستم در حدود psi 20 -15 ( 110 تا ۱۴۰ کیلو پاسکال ) بیش از فشار لازم برای باز شدن شیر نگهداری آب است . فشارهای بیشتر موجب تاخیر بیشتر خواهد شد .

۳ – سیستم های پیش فعال : 

بسیار شبیه سیستم های خشک هستند با این تفاوت که سریع تر از آنها عمل می کند و خساراتهای ناشی از جاری شدن آب و نیز آسیب های مکانیکی به اسپرینکلر را کمتر می کنند . به منظور جلوگیری از آسیب های مکانیکی به سیستم ؛ نشت فشار هوا به وسیله یک منبع به طور اتوماتیک تامین میشود . هنگامی که فشا هوا یکباره تغییر می کند مثلا در صورت شکستن تصادفی لوله ها ؛ منبع تامین هوا می تواند بدون آنکه شیر خروج آب را باز کند علائم اخباری ایجاد کند . شیرهای پیش فعال که عبور آب را به لوله ها هدایت می کنند به وسیله یک سیستم آشکارساز جداگانه عمل می کنند . آشکارسازها در همان محل قرار دارند و عملکرد آنها مستقل از کار اسپرینکلر است . از آن جایی که دستگاه آشکارساز بیش از کلاهک اسپرینکلر نسبت به گرما حساس است ؛ شیرهای تامین آب زودتر از آنچه در سیستم خشک بیان شد باز می شوند . همچنین ممکن است شیرهای تامین آب به طور دستی کنترل شود . غالبا ؛ هنگامی آژیر به صدا در می آید که شیر باز شده و آب به درون لوله ها جریان یابد . بنابر این ممکن است پیش از آنکه اسپرینکلر به فعالیت در آید به روش های دیگر آتش را خاموش کرده و نیازی به عملکرد اسپرینکلر و خروج آب و در نتیجه آسیب های ناشی از آن نباشد . این سیستم به ویژه در نگهداری و انبار کردن کالاهای گران بهاء بسیار اثر بخش است . ۴ – سیستم های تند آبی / سیل آسا : در این سیستم کلاهک اسپرینکلر همواره باز است و شیرهای تامین آب به وسیله یک سیستم آشکارساز عمل می کنند سیستم آشکارساز در همان ناحیه ی اسپرینکلر نصب می شود شیر تامین آب ممکن است به صورت دستی کنترل شود . این سیستم در جایی که نیاز به جریان تند و یکباره آب وجود دارد به کار می رود مانند کارگاههایی که امکان انفجار وجود دارد ؛ محل های حمل و نگهداری نیترو سلولز، کارگاههایی که لاک الکل به کار می برند و ساختمانهایی که مقداری زیاد مواد آتش گیر دارند . همچنین از این سیستم ها در محوطه بیرونی ساختمان مانند پنجره ها، نبش دیوارها ( لبه ی بیرونی ) به کار می رود . این چنین سیستم هایی می تواند ساختمان رادر برابر آتش های ناشی از ساختمانها و مناطق همجوار حفظ کند . این سیستم ها معمولا به صورت دستی کنترل میشود و بیشتر در جایی به کار میرود که ساختمان دارای حفاظت مناسب و یا فاصله ی لازم از دیگر ساختمان ها نیست . یکی از اجزاء مهم در هر اسپرینکلر که بر عملکرد آن و نیز طراحی سیستم لوله کش اثر دارد ؛ روزنه ی اسپرینکلر است . بر پایه ی اندازه ی روزنه نیز میتوان اسپرینکلر ها را تقسیم بندی کرد . بر آورد تعداد اسپرینکلر های مورد نیاز : برای نصب اسپرینکلر لازم است ، قابلیت و ویژگی های مواد موجود در هر محل بر آورد شود . محل های مختلف از نظر استعداد آتش گیری به سه گروه تقسیم میشوند : ۱ – فضاهای با خطر کم : محل هایی که دارای مقادیر کم از مواد قابل اشتغال است و انتظار میرود سرعت پیشرفت آتش سوزی احتمالی ، در چنین مکانی نسبتا کند باشد مانند مساجد ، محیط های آموزشی و موزه ها ۲ – فضاهایی با خطر متوسط : محل هایی که تا اندازه ا ی مواد آتش گیر دارند و سرعت پیشرفت آتش سوزی احتمالی در چنین مکانی متوسط باشد مانند : نانوایی ها ، رختشورخانه ها ، کنسرو سازی ها ، صنایع لبنی ، آسیابهای غلات ، کارگاههای تولیدی چرم ، صنایع کاغذ ، اسکله ها ، باراندازها ، صنایع لاستیک و کارگاههای چوب ۳ – فضاهایی با خطر زیاد : مقدار مواد قابل اشتغال زیاد است . گرد و غبار ، پرز و کرک آتش گیر در محیط وجود دارد و پیشرفت آتش سوزی احتمالی در این چنین مکانی زیاد است . مانند : کارگاههای ریخته گری تحت فشار ، کارگاههای بازیافت لاستیک ، کارگاههای تشک دوزی ، مبلمان و یا تو دوزی خودروها که از فوم پلاستیک استفاده می کنند ، کارگاههای اشباع آسفالت و کارگاههای غوطه وری رنگ . فاصله ی بین دو اسپرینکلر ، بر پایه ی میزان خطر اشتغال محیط تعیین می شود به طوری که در محیط هایی با خطر کم و متوسط حداکثر ۱۵ فوت و در محیط هایی با خطر زیاد ۱۲ فوت باشد . البته بسیاری از متخصصان می گویند که برای اطمینان بیشتر بهتر است هرگز فاصله میان اسپرینکلر بیش از ۸ فوت نباشد . زیرا ممکن است به مرور از عملکرد اسپرینکلر کاسته شود . به این نکته نیز باید توجه داشت که هرگاه به هر دلیلی فاصله میان دو اسپرینکلر کمتر از ۶ فوت باشد لازم است به منظور Cold Soldering ( سرد شدن بخش گداز پذیر اسپرینکلر به علت پاشش آب اسپرینکلر مجاور است ) که در این صورت در موقع لزوم اسپرینکلر فعال نخواهد شد . موضوع دیگری که باید به آن توجه داشت این است که اسپرینکلرها برای مقابله با آتش سوزی در همان طبقه ای که نصب شده اند طراحی شده اند . بنابر این برای حفظ اثر بخشی اسپرینکلر ها و جلوگیری از گسترش آتش سوزی به طبقات دیگر لازم است با به کار افتادن اسپرینکلر ، همه درها ، پنجره ها و دریچه ها بسته نگه داشته شوند . پس از آنکه تعداد اسپرینکلر ها مشخص شد لازم است قطر لوله های آب نیز معلوم شود . قدرت پوشش هر لوله اصلی عمودی در سیستم اسپرینکلر بر پایه خطرات موجود در محیط تعیین می شود . به طوری که برای خطرات کم و متوسط ۵۲ هزار فوت مربع و برای خطرات زیاد ۲۵ هزار فوت مربع خواهد بود . برای برآورد قطر لوله های افقی دو روش وجود دارد .

۱ – جدول تعیین قطر لوله
۲ – روش محاسبات هیدرولیک 
معمولا به کارگیری جداول تعیین قطر لوله موجب میشود 

قطر لوله ها بیش از اندازه برآورد شود که به نوبه ی خود موجب افزایش هزینه ها می شود. در عوض این روش نسبت به تغییر خطرات محیطی انعطاف پذیر است .

با استفاده از روش های محاسبات هیدرولیک می توان قطر مورد نیاز لوله را به دقت محاسبه کرد .

این روش اقتصادی تر است .

ولی نسبت به تغییر خطرات محیطی انعطاف ندارد. 

به همین دلیل ، کاربرد این شیوه نیاز به آینده نگری دارد. جداول تعیین قطر بر پایه خطرات محیطی و بیشترین تعداد اسپرینکلر که به لوله متصل هستند قطر لوله ها را پیشنهاد می دهند البته این جداول ارائه شده تنها برای اسپرینکلر هایی با روزنه ی ۲ اینچ مناسب هستند برای کاربرد دیگر روزنه ها لازم است روش محاسبات هیدرولیک به کار روند .

جدول تعیین قطر لوله در سیستم اسپرینکلر برای محیط هایی با خطرات کم
         sprinklers  maximum	        In . pipe can supply
                      3	                  1 ¼
                      ۵	                  ۱ ½
                      ۱۰	                  ۲
                      ۳۰	                  ۲ ½
                      ۶۰	                  ۳
                      ۱۰۰	                  ۳ ½
      Area  Limit  of  52000  sq.FT                 	4

جدول : تعیین قطر لوله در سیستم اسپرینکلر برای محیط هایی با خطر متوسط

               sprinklers  maximum	      In . pipe  can  supply
                           3	                    1.¼ 
                           ۵	                     ۱٫½  
                           ۱۰	                     ۲ 
                           ۲۰	                     ۲٫½                 
                           ۴۰	                     ۳           
                           ۶۵	                     ۳٫½
                           ۱۰۰	                     ۴                            
                           ۱۶۰	                     ۵ 
                           ۲۷۵	                     ۶          
        Area  Limit  of  52000  sq . RT	8

جدول : تعیین قطر لوله در سیستم اسپرینکلر برای محیط هایی با خطر زیاد

            sprinkiers  maximum	   In . pipe  can  supply
                       2	                    1.¼                                  
                       ۵	                    ۱٫½                          
                       ۸	                    ۲                                     
                       ۱۵	                    ۲٫½                          
                       ۲۷	                    ۳                      
                       ۴۰	                    ۳٫½          
                       ۵۵	                    ۴               
                       ۹۰	                    ۵      
                       ۱۵۰	                    ۶         
      Area  Limit  of  25000  sq . ft  	       8

بررسی و تعویض اسپرینکلر ها : هر گاه اسپرینکلرها در یک محیط مناسب و غیر مخرب به کار برده شوند ممکن است تا ۵۰ سال نیز کارایی داشته باشند . ولی افزون بر مدت کاربرد هر اسپرینکلر عوامل دیگری همچون مواد خورنده در هوای محیط ، نشت ذرات و یا رنگ ، ضربه های مکانیکی ، اضمحلال بخش گداز پذیر و … بر نیاز به تعویض اسپرینکلر ها موثر هستند . بنابر این لازم است در طی گشت های ایمنی بر سلامت اسپرینکلر ها نظارت کافی بعمل آید . ودر صورت نیاز تعویض شوند . افزون بر آن لازم است در فواصل زمانی ۱۰ سال یکبار نمونه هایی از اسپرینکلرهای نصب شده انتخاب شود و RTi آنها آزموده شود . در صورتی که جواب آزمون مناسب بود نیازی به تعویض نیست . معمولا یک در صد از کل اسپرینکلرها در هر دوره آزمایش میشوند . در هر صورت نمونه های بررسی شده باید تعویض شوند . برخی از مواردی که نمی توان اسپرینکلر به کار برد : -فضای کوچک و بسته ، مانند خودروها -ارتفاع بیش از ۱۵ متر -هنگامی که تجهیزات الکتریکی مد نظر باشند . البته برای حفاظت مبدل ها و دیگر وسایل الکتریکی نفت سوز می توان از افشانه های آب استفاده کرد -کمبود منابع آب

سیستم های افشانه ا ی آب : یک حالت دگرگون یافته از اسپرینکلرها هستند که در برخی ویژگی ها با یکدیگر تفاوت دارند : -اسپرینکلر ها برای حفاظت یک منطقه به کار میروند در صورتی که افشانه ها برای یک موضع ویژه به کار میروند -هر اسپرینکلر به تنهایی در برابر آتش واکنش نشان می دهد و باز میشود در صورتی که افشانه ها به یکباره و با هم به کار می افتند -پخش آب در اسپرینکلر ها به صورت عمودی است و یک ناحیه ی چتر مانند را پوشش خود قرار میدهد ولی افشانه های آب در همه جهات آب را پخش می کنند .

نتیجه گیری: برای تعیین خاموش کنندها برای هر قسمت با توجه به مساحت هر بخش و با در نظر گرفتن اینکه هر دتکتور و خاموش کننده بایستی حداقل مقدار معیینی از فضا را پوشش دهد استفاده شده است لذا جا نمایی کاشفها و سیستم های اطفاء حریق بسیار مهم بنظر میرسد. بررسی های انجام گرفته نشان از آن دارد که مدیریتها باید نسبت به مسائل ایمنی حساس بوده و به همین خاطر نسبت به تجهیز کارگاهها به امکانات اعلام و اطفاء حریق طبق استانداردها و سایر وسائل ایمنی اقدام کافی را مبذول داشته باشند

مراجع و منابع

[۱] Brauer R L , safety and health for engineers, new york, van nostrand reinhold,1990 [2] دکتر غلامحسین حلوانی “ایمنی و بهداشت برای مهندسی” انتشارات آثار بسمان , پائیز ۱۳۸۶ [۳] Charls H, Fire protection manual for hydrocarbon processing plants, usa, gulf, 1985 [4] Clark willam E, fire fighting-principles & practice, new york , fire engineering co, 1987 [5] hoover Stephan R, fire protection for industry , new york, van nostrand, 1991 [6] Derek james, fire protection handbook, uk , butter north, 1989 [7] Iranian petroleum standards automatic detectors and fire alarm system , ips-e-sf-260, 1993 [8] National fire protection association, fire protection engineering, use, NFPA, 1988 [9] محمد فام ایرج، مهندسی ایمنی،همدان،انتشارات فن آوران،۱۳۸۰ [۱۰] موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران،اجزاء سیستم های اعلام حریق خودکار،استاندارد شماره ۳۷۰۶ ،سال۱۳۷۵ [۱۱] شریف زاده هوشنگ، شیوایی میرحسین، سیستم های اعلام کننده حریق، تهران،سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی تهران،۱۳۷۴ [۱۲] Smith D N, fire safety engineering , uk, gulf, 1989 [13] Rasbash, D.J 1984 Critera for acceptability for use with quantitative approaches to fire safety . fire safety journal, 8,141-158 [14] فرامرز سلطانی ، سیستمهای اعلام واطفاء حریق، پایان نامه،۱۳۸۰

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>